ΥΒΡΙΣ: Η ΑΡΡΩΣΤΙΑ ΚΑΘΕ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΗΓΕΤΗ – Συνέντευξη με τον Λόρδο Όουεν

Hubris 2

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Περιοδικό Ε, 19.04.2009

Συνέντευξη: Σπύρος Χατζηγιάννης

Με θράσος και αλαζονεία στις αποφάσεις τους σε κάποια φάση της εξουσίας τους αρκετοί πολιτικοί ηγέτες του πλανήτη μας τηρούν με ευλάβεια μια, έστω και υποσυνείδητη, ‘υπόσχεση’ που πάντα μένει αόρατη στις κατά τα άλλα, σεμνές, ταπεινές και λίαν ουτοπικές προεκλογικές εξαγγελίες τους. Ότι αυτοί, δηλαδή, τελικά, γνωρίζουν τα πάντα και άρα όλες οι αποφάσεις θα πρέπει να περνάνε από αυτούς χωρίς πολλά, πολλά.

Τι κι αν ο κοσμάκης διαφωνεί μαζί τους και υποφέρει, τα σκάνδαλα διαδέχονται το ένα το άλλο και η χώρα την οποία κυβερνούν μπλέκει σε κάθε είδους περιπέτειες; Σημασία έχει ο εκάστοτε πρωθυπουργός, ή, πρόεδρος μιας χώρας να ‘ζει τον μύθο του’. Άλλωστε, ποιος γνωρίζει στις μέρες μας αν η πολιτική είναι ένας μύθος, ή, ο μύθος μια μορφή πολιτικής; ‘Ρωτήστε εμένα να σας πω’ θα απαντούσε ο ξεμυαλισμένος ηγέτης.

Οι αρχαίοι μας πρόγονοι, όμως, φρόντισαν να ανάγουν αυτό που ονομαζόταν ‘ύβρη’, την περιφρόνηση, δηλαδή, κάποιου προς τους θεούς, ως το μεγαλύτερο ηθικό ξέπεσμα στο οποίο μπορεί να πέσει κάποιος. Και προειδοποιούσαν, παράλληλα, ότι η Νέμεσις θα καταρράκωνε όσους ήταν ασεβείς προς την ομάδα των τότε θεών.

Hubris 1

Στην εποχή μας τώρα, την σκυτάλη από τους διορατικούς προγόνους μας πήρε ένας εξέχων, φιλέλληνας και επίσης διορατικός βρετανός επιστήμονας και πολιτικός, ο 79χρονος Λόρδος Ντέιβιντ Όουεν. Ως νευρολόγος με ειδικότητα στην ψυχιατρική ερευνά μιλά για ένα, απ’ ότι φαίνεται, αιώνιο σύνδρομο των πολιτικών ( και όχι μόνο) ηγετών, το λεγόμενο ‘σύνδρομο της ύβρης’. Κυκλοφόρησε το ομώνυμο βιβλίο ‘Hubris Syndrome’ το 2007 και ησχετική του έρευνα ( που έγινε σε συνεργασία με τον Τζόναθαν Ντάβιντσον του Duke University Medical Centre στην Αμερική), που μελετά την ‘ύβρη’ διάφορων άγγλων και αμερικάνων πολιτικών και το πώς αυτή επηρεάζει τόσο την υγεία τους όσο και την υγεία της χώρας τους, δημοσιεύθηκε την ίδια περίοδο στο ιατρικό περιοδικό Brain. Το φαινόμενο αυτό αναλύεται εκτενώς μαζί με άλλες ασθένειες πολιτικών και στο βιβλίο του με τίτλο ‘Ασθενείς Και Στην Εξουσία: Αρρώστια στα Κεφάλια Των Ηγετών Κυβερνήσεων Τα Τελευταία 100 Χρόνια’ που βγήκε τον Απρίλιο του 2008 στην Αγγλία και το οποίο κυκλοφορήσε και στην χώρα μας εκείνη την χρονιά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Ο άγγλος γιατρός και πολιτικός θέλει να πείσει την ιατρική κοινότητα να δει την ύβρη όχι σαν μύθο, αλλά, σαν μια ασθένεια. Ως μέλος της Βουλής των Λόρδων, πρώην ηγέτης του αγγλικού κόμματος της δεκαετίας του ’80 SDP και διακεκριμένος επιστήμονας και συγγραφέας, ο Λόρδος Όουεν μας μίλησε από πρώτο χέρι για ένα σύνδρομο που πιθανόν να έχει ήδη στείλει την Νέμεση να χτυπήσει την πόρτα της Τερέζα Μέη στις σημερινές εκλογές της χώρας.

 

1) Τι είναι το ‘σύνδρομο της ύβρις’ και ποιες είναι οι κύριες αιτίες που προκαλούν την εμφάνισή του;

Προσπάθησα να ορίσω το ‘σύνδρομο της ύβρις’ μέσα σε ένα στενό πλαίσιο και το μελέτησα κυρίως σε σχέση με διάφορους ηγέτες κυβερνήσεων ανά τον κόσμο αν και το φαινόμενο παρατηρείται σε κάθε είδους άλλους ηγέτες. Η μοντέρνα χρήση της ύβρις αναφέρεται σε μια υπερβολική αυτοπεποίθηση που έχει ένας πολιτικός ηγέτης για τον εαυτό του, ένα ακατάσχετο πιστεύω στις ικανότητές του για να λύσει οποιοδήποτε και κάθε πρόβλημα. Μια τάση να αναφέρεται με ναρκισσισμό στον εαυτό του λες και μόνο αυτός παίρνει όλες τις αποφάσεις, λες και μόνο αυτός έχει μια ιδιαίτερη διορατικότητα. Καμιά φορά μπορεί να χαρακτηρίζεται και από αισθήματα περιφρόνησης προς τους άλλους από τα οποία διακατέχεται ο πάσχων, κάτι το οποίο φυσικά είναι το βασικό στοιχείο της ύβρις στην ελληνική μυθολογία. Η ουσία του συνοψίζεται στο παλιό ρητό του Λόρδου Άκτον που ανέφερε ότι: ‘Κάθε είδους δύναμη τείνει να διαφθείρει. Η απόλυτη δύναμη διαφθείρει απόλυτα.’. Αυτή είναι η προέλευση του συνδρόμου αυτού. Τις περισσότερες φορές το σύνδρομο της ύβρις αναπτύσσεται μέσα σε μια προσωπικότητα που έχει ήδη στοιχεία της ύβρις μέσα της. Πολλοί πολιτικοί αφού εκλεχθούν φαίνονται στην αρχή, σε εισαγωγικά, κανονικοί, αλλά, σιγά-σιγά το σαράκι της ύβρις κατατρώει την αρχική τους εικόνα. Όσο περισσότερο βρίσκονται στη εξουσία τόσο περισσότερο φαίνονται να διακατέχονται από στοιχεία αυτού του συνδρόμου.

Hubris 6

Ένα κλασικό παράδειγμα της πρόσφατης ιστορίας είναι η Μάργκαρετ Θάτσερ που αρχικά ήταν πολύ προσεκτική στον τρόπο με τον οποίo ασκούσε την εξουσία της. Το σύνδρομο άρχισε να την χτυπά με το που εκλέχθηκε για τρίτη φορά το 1987. Άρχισε να πιέζει να εφαρμοστεί ένας άδικος κεφαλικός φόρος που προκάλεσε την μεγαλύτερη μαζική εξέγερση τα τελευταία 30 χρόνια στην Αγγλία. Έπειτα, έκρινε τελείως εσφαλμένα το θέμα της ενοποίησης της Γερμανίας μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου. Άρχισε να μιλά λες και θα ερχόταν το τέταρτο Ράιχ! Αποκαλούσε μέλη του υπουργικού της συμβουλίου και συνεργάτες της ‘λαχανικά’. Έτσι η Νέμεσις έφθασε όχι από το υπουργικό συμβούλιο, αλλά, από τους ίδιους τους βουλευτές της. Εδώ, λοιπόν, είχαμε μια γυναίκα που κέρδισε τρεις εκλογές, που ήταν μια υπερβολικά ισχυρή πρωθυπουργός και η οποία εκδιώχθηκε από τους βουλευτές της μέσω δημοκρατικών διαδικασιών. Το σύνδρομο της ύβρις τόσο σε αυτήν όσο και σε άλλους ηγέτες που μαστίζονται από αυτό, ωρίμασε σταδιακά μέσα της και δεν εμφανίστηκε ξαφνικά από το πουθενά.

2) Ποια άλλα συμπτώματα παρουσιάζει ο ηγέτης που κυβερνάται από αυτό το σύνδρομο;

Πρώτον, έχει μια ναρκισσιστική ροπή να βλέπει τον κόσμο πρώτα από όλα ως μια αρένα μέσα στην οποία ασκεί δύναμη και αναζητεί δόξα. Μετά παρουσιάζει την προδιάθεση να αναλαμβάνει πράξεις που θα παρουσιάζουν αυτόν που τις ασκεί με λαμπρό τρόπο. Και, βέβαια, έχει μια εμμονή με το πώς παρουσιάζει τον εαυτό του. Η εμφάνιση για αυτόν τον ηγέτη έχει περισσότερη σημασία από την ουσία. Και για αυτό λατρεύει τον επικοινωνιακά παιχνίδια. Επίσης έχει μεσσιανικές τάσεις.

Hubris 8

Θυμάμαι όταν άρχιζα να συνειδητοποιώ κάτι τέτοιο για τον Μπλερ. Το 2002, λοιπόν, και καθώς φεύγαμε από ένα δείπνο οι τέσσερις μας, εγώ και ο Μπλερ και οι γυναίκες μας, η γυναίκα μου, μου είπε μόλις μπήκαμε μόνοι στο αμάξι μας: ‘είναι μεσσιανικός’ και στις μέρες μας αυτό είναι ένα συνηθισμένο σχόλιο για αυτόν. Τότε όμως δεν είχε εκδηλωθεί έντονα και όσο περνούσε ο καιρός τόσο και δυνάμωνε μέσα του. Ο ηγέτης που έχει την ύβρη μέσα του, πολύ συχνά ταυτίζει τον εαυτό του με την χώρα, το έθνος, τον οργανισμό στον οποίο πρωτοστατεί. Και πιστεύει ακράδαντα ότι τα συμφέροντα της χώρας του είναι τα ίδια με τα δικά του. Πιστεύει ότι μόνο αυτός μπορεί να πετύχει κάτι σημαντικό και για αυτό θέλει να πρωταγωνιστεί σε κάθε διαπραγμάτευση. Τέλος, δεν αισθάνονται υπόλογοι ούτε στα μέλη της κυβέρνησής τους ούτε στην κοινή γνώμη, αλλά, μόνο στην ιστορία και τον Θεό! Ακόμη και όταν όλα γύρω τους πάνε άσχημα έχουν ένα είδος εξωπραγματικής άποψης. Δεν μπορούν να παραδεχθούν ότι έκαναν λάθος. Νομίζουν ότι η ιστορία θα τους δικαιώσει γιατί είναι αγνοί, τα κίνητρά τους είναι αγνά, είναι καλοί άνθρωποι, πως είναι δυνατόν, λοιπόν, να κάνουν κάτι λάθος;

Εδώ σημαντικό ρόλο παίζει το πώς είναι αποκομμένοι από τη πραγματικότητα γύρω τους και το ότι έχουν για λόγους ασφαλείας έναν ‘τοίχο’ από σωματοφύλακες γύρω τους. Δεν έχουν την επαφή που είχαν παλιότερα οι ηγέτες με τους ψηφοφόρους τους. Ακόμη και στις εκλογές ταξιδεύουν σχεδόν παντού με αεροπλάνο και ζούνε μέσα σε μια φούσκα, απομονωμένοι από τον αληθινό κόσμο γύρω τους…Και φυσικά νομίζουν ότι έχουν μια ενόραση που τους κάνει να νομίζουν ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι πολύ μεγαλύτερα από οποιαδήποτε άλλα προβλήματα στην ιστορία!

Ο Μπους και ο Μπλερ αναφερόντουσαν μετά την 9/11 στα, κατ’ αυτούς, γιγάντια προβλήματα που έπρεπε να λύσουν, ξεχνώντας τα πολύ πιο επικίνδυνα ζητήματα που είχαν να αντιμετωπίσουν οι Ρούζβελτ και Τσόρτσιλ στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.

Οι ηγέτες που διακατέχονται από την ύβρι χάνουν την αίσθηση της πραγματικότητας, λοιπόν. Ενώ είναι τόσο σίγουροι για τον εαυτό τους που δεν νοιάζονται για τις λεπτομέρειες. Πολλές φορές η στάση τους εκφράζεται ως εξής: ‘Μην με σκοτίζεις με τις λεπτομέρειες. Γνωρίζουμε μια χαρά όλα αυτά τα προβλήματα.’ Ο Λόρδος Μόργκαν, τέλος, ανέφερε χαρακτηριστικά στο βιβλίο του για τον Άγγλο πρωθυπουργό Ντέηβιντ Λόιντ Τζώρτζ, ο οποίος είχε το σύνδρομο της ύβρης, για τα χρόνια 1921-1922 της πολιτικής του καριέρας: ‘Οι κίνδυνοι του Καισαρισμού, της ενορατικής, σπασμωδικής διπλωματίας και των μπερδεμένων, άσχημα προετοιμασμένων συναντήσεων τον έκαναν να φαίνεται ως ένας απελπισμένος άνδρας. Αυτό τόνιζε την προσωρινή σωματική του κατάρρευση.’ ( Μόργκαν,. 1979)

3) Πότε ένας πολιτικός, πολιορκείται ολοκληρωτικά από τον ιό της ύβρεως;

Όπως είπα αναπτύσσεται και εξελίσσεται σταδιακά. Το σύνδρομο παίρνει κατά μέσο όρο 1 με 8 χρόνια για να ωριμάσει πλήρως. Και εμφανίζεται πολύ συχνά μετά την δεύτερη, ή, τρίτη επανεκλογή του πολιτικού, κάτι που συνέβη στην περίπτωση της Θάτσερ και του Μπλερ, δηλαδή. Είναι μια πάθηση που την αποκτά κανείς σιγά-σιγά και για αυτό διαφέρει από τις περισσότερες διαταραχές της προσωπικότητας που παραδοσιακά θεωρούνται ότι παραμένουν μέσα σε κάποιον στην διάρκεια της ενήλικης ζωής του. Αν δεν υπάρχει αυτή η σταδιακή ανάπτυξη, τότε ίσως ο πολιτικός αρχηγός να έχει καταληφθεί από μανιοκατάθλιψη, ή, από διπολική διαταραχή. Αλλά συνήθως αν κάποιος ηγέτης είναι σχετικά κανονικός όταν πρωτοεκλεγεί, όσο τα χρόνια περνούν η ύβρη τον καταλαμβάνει όλο και περισσότερο. Επίσης αναπτύσσεται ανεξαρτήτως από το αν οι ηγετικές ικανότητες του ατόμου θεωρούνται πετυχημένες, ή, αποτυχημένες.

4) Ποια είναι, λοιπόν, η σημασία του συνδρόμου αυτού για τους πολίτες μιας χώρας της οποίας ο αρχηγός κουβαλάει αυτού του είδους την ύβρη στο μυαλό και την προσωπικότητά του;

Δεν έχετε παρά να σκεφθείτε τον Μπους και τον Τόνυ Μπλερ εδώ σε σχέση με τον ρόλο που έπαιξαν με τις αποφάσεις τους στον πόλεμο εναντίον του Ιράκ. Τώρα όταν κοιτάμε πίσω στην εισβολή στο Ιράκ φαίνεται ανήκουστο ότι δεν είχαν πλάνα για μια πιθανή εξέγερση του πληθυσμού της χώρας, ή, ότι δεν φρόντισαν να στείλουν αρκετά στρατεύματα. Ήδη από το 1993 ο τότε αρχηγός του αμερικάνικου στρατού έλεγε ότι χρειάζονται τουλάχιστον 200.000 στρατιώτες στην περιοχή και ποτέ ως σήμερα δεν φρόντισαν οι αρχηγοί της Αμερικής και της Αγγλίας να σταλεί μια τέτοια δύναμη. Ήταν φανερό ότι εισέβαλλαν στο Ιράκ χωρίς κανένα σχέδιο. Και δεν μιλάμε για μια απλή ανικανότητα εδώ, αλλά, για μια ‘ανικανότητα λόγω ύβρης’, με την έννοια ότι ο Μπους και ο Μπλερ δεν σκοτίστηκαν να ζητήσουν κάποια συμβουλή. Γνώριζαν από μόνοι τους τις απαντήσεις. Δεν χρειαζόντουσαν τις απόψεις του υπουργικού τους συμβουλίου, αισθανόντουσαν ότι ήξεραν τι έκαναν, γιατί έκαναν αυτό που αυτοί θεωρούσαν σωστό και ηθικό. Είχαν και οι δύο αυτή την πανίσχυρη αφοσίωση και έφτασαν πολύ κοντά στο να πουν ανοιχτά ότι οδηγήθηκαν στο να επιτεθούν στο Ιράκ από τον Θεό!

Hubris 9

Ένα από τα χαρακτηριστικά του συνδρόμου της ύβρης είναι ότι ο ηγέτης νιώθει ότι είναι ανίκητος και ακατανίκητος και έχει μια τελείως χιμαιρική στάση στην σχέση του με την θρησκεία. Για αυτό το μεγάλο ερώτημα το οποίο θέτω με την έρευνά μου τώρα στην ιατρική κοινότητα είναι το εξής: ‘Είναι το σύνδρομο της ύβρης ένα ιατρικό σύνδρομο;’. Γιατί αν το βλέπαμε ως ιατρικό σύνδρομο θα μπορούσαμε να το αναλύσουμε πολύ καλύτερα, μιας και στη περίπτωση ενός ιατρικού συνδρόμου ένας αριθμός σημαδιών και συμπτωμάτων είναι πιο κοινό να συναντάται και να μελετάται μαζί παρά ξεχωριστά το καθένα. Το μεγάλο πλεονέκτημα στο να κοιτάει κάποιος ιστορικά τους προέδρους της Αμερικής και τους πρωθυπουργούς της Αγγλίας είναι ότι υπάρχει μια πολύ πλούσια βιβλιογραφία για τις περιόδους που ήταν στην εξουσία κάτι που κάνει ευκολότερη για μας την ανοικοδόμηση και αναπαράσταση της συμπεριφοράς τους. Πρέπει να είμαστε προσεχτικοί. Δεν είναι σαν μια συνηθισμένη διάγνωση στην οποία έχεις έναν ασθενή απέναντί σου στο γραφείο σου.

5) Πιστεύετε, λοιπόν, ότι γεωπολιτικά γεγονότα, όπως οι πόλεμοι στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, επηρεάζουν την ανάπτυξη του συνδρόμου της ύβρης στους πολιτικούς;

Ναι, νομίζω ότι στην περίπτωση του πολέμου οι αρχηγοί με το σύνδρομο της ύβρης έχουν μια ιδιαίτερη τάση να αγκαλιάσουν αυτό το θανατηφόρο χαρτί των γεωπολιτικών σχέσεων. Γιατί δίνει στους αρχηγούς περισσότερη εξουσία και περισσότερο κύρος από ότι στην πολιτική πραγματικότητα στην οποία δεν υφίσταται κάποιος πόλεμος, κάποιος μεγάλος εχθρός. Να τονίσω εδώ, επίσης, ότι το σύνδρομο της ύβρις δεν παρουσιάζεται αποκλειστικά σε πολιτικούς ηγέτες αλλά και σε επικεφαλείς μεγάλων εταιρειών γιατρούς, καθηγητές πανεπιστημίων, δικηγόρους, καλλιτέχνες, θρησκευτικούς ηγέτες κτλ.

6) Ενδείκνυται μια υγιής δημοκρατία να έχει ως ηγέτη της έναν πρωθυπουργό που έχει το σύνδρομο της ύβρης; Μήπως ένα αυταρχικό καθεστώς, ή, μια δικτατορία είναι ένα πολύ πιο εύφορο έδαφος για έναν ηγέτη για να καλλιεργήσει αυτήν την ύβρη μέσα του;

Πολλοί ηγέτες έχουν το σύνδρομο αυτό. Είναι, βλέπετε, από τους κινδύνους του επαγγέλματος του πολιτικού αρχηγού. Το πρόβλημα είναι ότι αντιλαμβάνονται τα πράγματα γύρω τους με λάθος τρόπο, η κρίση τους επηρεάζεται και για αυτό λαβαίνουν πολλές φορές καταστροφικές αποφάσεις για την χώρα τους. Για αυτό τόσο ο Μπλερ όσο και η Θάτσερ αποκηρύχθηκαν, τελικά, τόσο από τους ίδιους τους βουλευτές τους, όσο και από την κοινή γνώμη. Ο μεν πρώτος κέρδισε τις τελευταίες του εκλογές το 2005 με ποσοστό μόλις 35% και πιο μετά έλαβε το μήνυμα από τους βουλευτές του ότι θα πρέπει να εγκαταλείψει τα ηνία του μέσα σε εννιά μήνες, η δε Θάτσερ εξοστρακίστηκε μέσα σε λίγες εβδομάδες. Ο πόλεμος στον Λίβανο το 2006 ήταν αυτό που έκανε τους βουλευτές των εργατικών να εκραγούν εναντίον του τότε αρχηγού τους. Είναι φυσικό, λοιπόν, το ότι πολλοί δεσπότες και δικτάτορες είχαν, ή, έχουν το σύνδρομο της ύβρης μιας δεν υπάρχει σχεδόν καμία χαλιναγώγηση της συμπεριφοράς τους. Αυτοί βρίσκονται πάνω από όλους και όλα.

Hubris 10

Ο Χίτλερ είναι ένα τρανό παράδειγμα. Δεν είναι τυχαίο ότι μια από τις καλύτερες βιογραφίες του Γερμανού ηγέτη, από τον ιστορικό, Ίαν Κέρσοου, βγήκε σε δύο τόμους και οι τίτλοι τους ήταν οι εξής: Ο πρώτος ονομαζόταν ‘Χίτλερ, 1889-1936 Ύβρης’ και ο δεύτερος ‘Χίτλερ, 1936-1945, Νέμεσις’. Δεν χωρά αμφιβολία ότι ο Μουγκάμπε στην Ζιμπάμπουε ανήκει και αυτός στο ίδιο ‘κλαμπ της ύβρης’. Πολλοί από τους γνωστούς δικτάτορες της ιστορίας έπασχαν και από μανιοκατάθλιψη, όπως ο Μουσολίνι, ας πούμε. Ο Μάο είχε διπολική διαταραχή και μανιοκατάθλιψη, ενώ, ο Στάλιν δεν είχε το σύνδρομο της ύβρης, ή, κάτι άλλο σοβαρό. Στην Παλαιστίνη τώρα τόσο ο Αραφάτ όσο και ο Σαρόν, τους οποίους είχα συναντήσει, δεν κουβαλούσαν αυτό το σύνδρομο, είχαν άλλες αρρώστιες.

Hubris 12

7) Συναντήσατε ποτέ έλληνες ηγέτες που πιθανόν να είχαν καταληφθεί από την ύβρη;

Μπορώ να έχω κάποια άποψη μόνο για τον Ανδρέα Παπανδρέου. Προς το τέλος της ζωής του υπήρχαν κάποια ερωτήματα σχετικά με το πώς είχε αλλάξει η συμπεριφορά του. Αλλά, ας μην ξεχνάμε ότι είχε σοβαρά καρδιακά προβλήματα και ήταν πολύ αδύναμος από αυτά. Οπότε είναι δύσκολο να πει κανείς σχετικά με την παράξενη συμπεριφορά του, πόσο ακριβώς σχετιζόταν με το ότι τα καρδιαγγειακά του προβλήματα και το κυκλοφοριακό του επηρέαζαν τον εγκέφαλό του. Δεν μπορώ να κάνω μια ακριβή διάγνωση για τον Παπανδρέου, λοιπόν, και δεν μπορώ να πω κάτι για τον τωρινό σας πρωθυπουργό και για άλλους έλληνες ηγέτες μιας και δεν έχω μελετήσει τις περιπτώσεις τους.

8) Υπάρχει κάποια αποτελεσματική θεραπεία για το σύνδρομο της ύβρης και είναι δυνατόν ένας πολιτικός ηγέτης να παραδεχθεί δημοσίως ότι έχει το πρόβλημα αυτό και να ακολουθήσει μια θεραπεία για αυτό;

Ένα πρώτο και πολύ σημαντικό βήμα για έναν ηγέτη που θέλει να αντιμετωπίσει το σύνδρομο της ύβρης είναι να έχει κάποιους σοφούς, έμπιστους και ειλικρινείς συμβούλους. Να το πω και πιο απλά: Να ακούει τους γύρω του και να είναι έτοιμος να δεχτεί και να αποδεχθεί την κριτική κάποιων σοβαρών ατόμων του κύκλου του.

Hubris 15

Ας πούμε η Μάργκαρετ Θάτσερ όταν ήταν στην εξουσία, είχε μέσα στο κόμμα της για οκτώ χρόνια μια ισχυρή προσωπικότητα τον Willie Whitelaw, που ήταν εξέχων μέλος και διεκδικούσε την θέση της. Ήταν από τους ελάχιστους τους οποίους λάβαινε σοβαρά υπ’ όψιν όταν της μιλούσε και αυτός τις περιόριζε τα χαρακτηριστικά της ύβρης που είχε μέσα της. Όταν ο Whitelaw παράτησε την πολιτική σκηνή δεν υπήρχε πλέον κανείς να επικρίνει την συμπεριφορά της, κάποιος που θα της έλεγε ‘Πρόσεξε Μάργκαρετ, πρέπει να ηρεμήσεις και να χαλαρώσεις…’ με αποτέλεσμα η ύβρη μέσα της και οι αποφάσεις της να γίνουν ασυγκράτητες και καταστροφικές. Ένας ειλικρινής σύζυγος, ή, ακόμη και ένας ντόμπρος φίλος, ή, συνάδελφος μπορεί να σταθεί σημαντικό εμπόδιο στην ανάπτυξη του συνδρόμου στο άτομο. Για αυτό, αν θέλετε, κάποιες εταιρείες έχουν ένα ανεξάρτητο μη-εκτελεστικό διοικητικό συμβούλιο (nonexecutive directors of a company) που δρουν ως μέντορες του ανώτερου διοικητικού στελέχους της συγκεκριμένης εταιρείας για να μην πάρουν τα μυαλά του αέρα! Θα ήταν απίθανο ένας πολιτικός αρχηγός να ζητήσει ψυχολογική, ή, ιατρική θεραπεία για το σύνδρομο αυτό, μιας και ένα από τα προβλήματα με τους πολιτικούς ηγέτες είναι ότι θέλουν να δείχνουν παντοδύναμοι και ‘μάτσο’ και για αυτό πολύ συχνά ψεύδονται για την κατάσταση της υγείας τους.

Αν έχουν κάποια αρρώστια βάζουν τον γιατρό τους να ξεχάσει τον όρκο του Ιπποκράτη και να πει ψέματα για την υγεία τους. Ο Μιτεράν είχε διαγνωσθεί με καρκίνο του προστάτη μέσα σε έξη μήνες από την αρχή της προεδρίας του και μόνο αφού ήταν για έντεκα ολόκληρα χρόνια πρόεδρος της Γαλλίας έγινε τελικά δημοσίως γνωστό. Κατάφερε έτσι να είναι πρόεδρος για δεκατέσσερα χρόνια! Ήταν ένα απόρρητο κρατικό μυστικό και κανείς δεν επιτρεπόταν να κάνει κάποια αναφορά σε αυτό. Καμιά φορά οι πολιτικοί αρχηγοί αναζητούν κάποια θεραπεία όταν πρόκειται προβλήματα κατάθλιψης, αλκοολισμού, ή, οικογενειακά τους προβλήματα. Κατά την γνώμη μου το σύνδρομο της ύβρης, όμως, είναι ένας πολύ σοβαρότερος κίνδυνος από μια κοινή ασθένεια για την ποιότητα της ηγεσίας και της διακυβέρνησης του κόσμου μας.

Τέλος, το να έχει κάποιος αρχηγός χιούμορ και να αυτοσαρκάζεται, μπορεί να περιορίσει επίσης την εμφάνιση του συνδρόμου, όπως και το να κοιτά τις ανάγκες των ατόμων και όχι απλώς αυτές του ‘μεγάλου αγώνα’ στον οποίο αισθάνεται αφιερωμένος και περισσότερο δέσμιος και υπόλογος τις περισσότερες φορές. Γενικώς οι αρχηγοί πρέπει να είναι λιγότερο παρανοικοί με κάθε είδους κριτική απέναντί τους. Η παράνοια πολύ συχνά πάει χέρι χέρι με το σύνδρομο της ύβρης.

9) Πιστεύετε ότι το σύνδρομο αυτό επηρέασε άμεσα, ή, έμμεσα τις αποφάσεις κάποιων πολιτικών αρχηγών σε Αμερική και Αγγλία, που μας οδήγησαν στην τωρινή παγκόσμια οικονομική κρίση που φαντάζει σαν μια παγκόσμια Νέμεσις που απειλεί θύτες και θύματα αδιακρίτως;

Ίσως, είναι δύσκολο να πει κανείς με ακρίβεια. Ο Γκόρντον Μπράουν μου φαίνεται περισσότερο εσωστρεφής. Αλλά, ας μην ξεχνάμε, ότι επικρατούσε όλη αυτή η ευφορία από τους πολιτικούς ότι η αγορά θα μας λύσει όλα τα προβλήματα και οι πολιτικοί αρχηγοί έκαναν τρελές οπτιμιστικές δηλώσεις για την οικονομία έως και λίγο πριν την αρχή αυτής της κρίσης.

Εδώ, όμως, θα πρόσθετε κάποιος ότι πολλοί τραπεζίτες που ρήμαξαν την παγκόσμια οικονομία ήταν εκτός ελέγχου γιατί το ανώτερο διοικητικό στέλεχος της τράπεζάς τους είχε αυτό το σύνδρομο. Η ‘κεφαλή’ της βασιλικής τράπεζας της Σκοτίας RBS που έχει γίνει ο στόχος όλων των εχθρών του τραπεζικού συστήματος στην Αγγλία λόγω των μπόνους που πήρε μετά τα χρέη και την κρατικοποίηση της τράπεζάς του, ο Σερ Άλφρεντ Γκόντγουιν, μου φαίνεται πολύ πιθανό να έχει το σύνδρομο. Ξέρω ανθρώπους που τον γνώριζαν όσο ήταν ένας απλός λογιστής εκεί και μου μιλούσαν για την φοβερή νοημοσύνη του και το απίθανο μάτι που είχε για την κάθε λεπτομέρεια και, παράλληλα, μου μίλησαν για το πώς σταδιακά, με το που έγινε η σημαία της τράπεζας, άρχισε να παίρνει όλες τις αποφάσεις πάνω του και να διοικεί έναν οργανισμό που διακατεχόταν από μια όλο και ισχυρότερη ιεραρχία.

Και δεν ήταν ούτε ο μόνος ούτε ο πρώτος τραπεζικός που έπραττε κάτι τέτοιο. Το ίδιο θα μπορούσε να πει κανείς και για τους υπεύθυνους της εταιρείας ENRON στην Αμερική πιο πριν που προκάλεσαν το γνωστό τεράστιο σκάνδαλο που ήταν ένα ‘ορεκτικό’, για την κρίση που θα ακολουθούσε.

Hubris 11

10) Εκτός από τους πολιτικούς ηγέτες που αναφέρατε ότι είχαν όλα τα σημάδια του συνδρόμου της ύβρης, υπάρχουν άλλοι γνωστοί ηγέτες που είχαν κάποια από τα συμπτώματα της ύβρης και πως η υγεία τους επηρέασε τον ρου της ιστορίας;

Ο Νίξον είχε αρκετά συμπτώματα του συνδρόμου. Αν και ποτέ δεν αποδείχτηκε πλήρως ότι έδωσε την εντολή για το σκάνδαλο του Γουότεργκέητ, αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι έδωσε την εντολή για το κουκούλωμα της υπόθεσης μετά. Και ήταν και δικηγόρος και ήταν σίγουρο ότι γνώριζε ότι αυτό που έκανε ήταν παράνομο. Και παρ’ όλα αυτά προχώρησε και το έκανε.

Ο Πίτερ Μοργκαν ο συγγραφέας του θεατρικού έργου ‘Φροστ/Νίξον’ που έγινε και ταινία φέτος βάζει έναν από τους χαρακτήρες του να περιγράφει τον Νίξον ως εξής: ‘Ο Αισχύλος και οι έλληνες της εποχής του πίστευαν ότι οι θεοί φθονούν την ανθρώπινη επιτυχία και ότι στέλνουν την κατάρα της ύβρης πάνω σε αυτόν που βρίσκεται στο απόγειο της εξουσίας του, κάνοντάς τον να χάσει τα λογικά του, κάτι που τελικά θα φέρει την πτώση του. Στις μέρες μας δίνουμε στους Θεούς λιγότερη αναγνώριση. Προτιμάμε να το αποκαλούμε αυτοκαταστροφή’. Ο άγγλος πρωθυπουργός Τσάμπερλαιν την περίοδο ’37 με ’40 πίστευε ότι μόνο αυτός μπορούσε να διαπραγματευτεί με τον Χίτλερ και είχε σχεδόν σίγουρα το σύνδρομο.

Hubris 14

Ενώ η χρήση αμφεταμίνων από ηγέτες φαίνεται να επηρεάζει την εμφάνιση των συμπτωμάτων της ύβρης, όπως στην περίπτωση του Κένεντι που εμφάνισε σημάδια στο φιάσκο του ‘Κόλπου των Χοίρων’ το ’61 στην Κούβα. Ο Κένεντι τότε έπαιρνε πέρα από τα στεροειδή των ενδοκρινολόγων του για την ασθένεια του Άντισον που είχε και άλλα στεροειδή από τον ψευτογιατρό Μαξ Γιάκομπσον, που είχε το παρατσούκλι ‘Dr Feelgood’ και ένα άλλο κοκτέηλ από αμφεταμίνες! Ήταν εκτός ελέγχου το ’61 λοιπόν και νομίζω ότι αν το ’62 με την κρίση των πυρηνικών πυραύλων στην Κούβα, δεν είχε ελαττώσει δραματικά αυτή την τρελή φαρμακευτική αγωγή, όπως και έκανε, τότε πολύ πιθανό να ακολουθούσε την γραμμή πολλών της τότε αμερικάνικης κυβέρνησης για βομβαρδισμό της Κούβας που θα μας οδηγούσε σε ένα πυρηνικό ολοκαύτωμα. Τέλος και ο Άγγλος πρωθυπουργός Έντεν την περίοδο της κρίσεως του Σουέζ το ‘56 έπαιρνε αμφεταμίνες και βαρβιτουρικά, το λεγόμενο φάρμακο ‘ντριναμύλ’ και είμαι σίγουρος ότι αυτό επηρέασε την ακατανόητη μυστική συμφωνία που έκανε με τους Ισραηλινούς και τους Γάλλους τότε. Μια συμπεριφορά που ήταν ξένη προς τον χαρακτήρα του με έντονα τα σημάδια της ύβρης, επίσης.

11) Είχατε προσωπική εμπειρία των συμπτωμάτων του συνδρόμου όσο ήσασταν αρχηγός του κόμματος των Σοσιαλδημοκρατών SDP κατά την δεκαετία του ’80 στην Αγγλία;

Νομίζω ότι οι περισσότεροι πολιτικοί αρχηγοί, αν είναι ειλικρινείς, θα ομολογούσαν ότι υπήρχαν στιγμές που έδρασαν με ύβρη. Έχω κατηγορηθεί στο παρελθόν για τέτοιου είδους συμπεριφορά και κάποιες φορές αυτοί που με κατηγορούσαν είχαν δίκιο. Οι περισσότεροι ηγέτες αισθάνονται κατά καιρούς ότι τα μυαλά τους παίρνουν αέρα, αλλά, αυτό δεν σημαίνει και ότι έχουν το σύνδρομο της ύβρης. Η ύβρης δεν είναι ένα περιοδικό πράγμα. Γίνεται ένα κύριο στοιχείο όσων αρχίζουν να πάσχουν από αυτό και μένει μέσα τους αδιάκοπα.

12) Πρέπει, λοιπόν, οι ψηφοφόροι να έχουν τον νου τους σχετικά με αυτό το σύνδρομο, όσον αφορά τους πολιτικούς ηγέτες που φαίνονται να διακατέχονται από αυτό;

Ναι, οι ψηφοφόροι πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί. Καμιά φορά η κοινή γνώμη είναι πολύ καλύτερη στο να αντιληφθεί στοιχεία του συνδρόμου σε έναν ηγέτη από ότι οι άνθρωποι με τους οποίους έρχεται σε επαφή σε καθημερινή βάση ο συγκεκριμένος πολιτικός. Ο κόσμος έχει πολλές φορές πολύ δίκιο, σχετικά με το σύνδρομο της ύβρης, όταν λέει ότι ένας πρωθυπουργός ‘καβάλησε το καλάμι’, ή, ότι ‘πήραν τα μυαλά του αέρα’! Η κοινοβουλευτική δημοκρατία πρέπει να το περιορίσει, όπως και οι σύμβουλοι και οι υπουργοί του ηγέτη. Ενώ ο τύπος θα πρέπει να προειδοποιήσει το κοινό αν συμβαίνει κάτι τέτοιο και να ρίξει την προσοχή επάνω στον ηγέτη που έχει το σύνδρομο αυτό.

Hubris 7

13) Η ουσία της έρευνάς σας πηγάζει από την ελληνική μυθολογία. Ποια είναι η σχέση σας με την Ελλάδα;

Η ελληνική μυθολογία είναι πανέμορφη και σοφή και μου έδωσε την έμπνευση για την έρευνά μου ως νευρολόγος πάνω στο ζήτημα αυτό. Πολλοί λένε ότι όταν η λέξη ύβρης χρησιμοποιούταν στην αρχαία Ελλάδα ήταν μέρος της μυθολογίας και δεν είχε σχέση με την ιατρική. Αν κοιτάξει κάποιος τα γραπτά του Ιπποκράτη, όντως, δεν υπάρχουν αναφορές στην ύβρη και ο ίδιος δεν την θεωρούσε ιατρική ασθένεια ( medical condition…). Αλλά οι έλληνες συγγραφείς εκείνης της εποχής ανησυχούσαν πολύ για αυτή την πολιτική κατάσταση. Και από την μελέτη που έχω κάνει επάνω στην αρχαία ελληνική μυθολογία, η περιφρόνηση για τους άλλους, που είναι συχνά στοιχείο της αλαζονείας, παρουσιάζεται κατά κάποιον τρόπο ως αιώνιο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης των πολιτικών.

Η σχέση μου με την Ελλάδα, την οποία αγαπώ βαθιά, πέρα από ακαδημαική και επιστημονική είναι και πιο άμεση. Επισκέπτομαι την χώρα σας από όταν ήμουν 18 χρονών και έχω και ένα σπίτι στην Μεσσηνία με τις δικές μου ελιές. Χρησιμοποιώ το λάδι μου σε καθημερινή βάση. Όταν ήμουν νέος πήγαινα στο κολέγιο Μπράντφιλντ που έχει την παράδοση να ανεβάζει αρχαία ελληνικά θεατρικά έργα κάθε χρόνο σε ένα ανοιχτό αμφιθέατρο που είναι σαν μια μίνι Επίδαυρος. Για αυτό κάθε καλοκαίρι πηγαίνω σε θεατρικά έργα στην ‘μεγάλη’ Επίδαυρο στην Πελοπόννησο. Θα θελα πολύ να μάθω να μιλάω ελληνικά. Κάτι μαθαίνω τα καλοκαίρια αλλά επιστρέφοντας στην Αγγλία ξεχνάω τα πάντα και λόγω ηλικίας δεν με βλέπω, δυστυχώς, να μαθαίνω την γλώσσα σας.

Λατρεύω την χώρα σας και δεν είναι τυχαίο που επέλεξα την λέξη ύβρης για το σύνδρομο αυτό. Αν, ας πούμε, χρησιμοποιούσα τον όρο ‘ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας’ κανένας πολιτικός δεν θα το λάβαινε στα σοβαρά. Θα υποστήριζαν ότι είναι μια υβριστική ορολογία για αυτό προτιμώ και την λέξη ύβρης, που επίσης, περιγράφει ακριβέστερα το φαινόμενο αυτό από τον ναρκισσισμό.

Hubris 13

14) Νομίζετε, λοιπόν, ότι θα γίνουμε μάρτυρες, μελλοντικά, περισσότερων πολιτικών που θα κουβαλάνε το σύνδρομο της ύβρης αν δεν παρθούν κάποια ιατρικά – θεραπευτικά μέτρα εναντίον του;

Τώρα που μιλάμε προσπαθούμε να πείσουμε με την έρευνά μας τον ιατρικό κόσμο να το αποδεχτεί ως μια ιατρική ασθένεια. Πιστεύω ότι σε είκοσι χρόνια από τώρα θα ανακαλύψουμε ότι μέρος της εξήγησης για την εμφάνιση του συνδρόμου σε κάποιον, είναι κάποιες αλλαγές στην χημεία του εγκεφάλου του πολιτικού. Αυτό νομίζω, ως , νευρολόγος. Η κοινή γνώμη πολλές φορές νομίζει ότι έχει να κάνει με την αδρεναλίνη.

Ένας από τους συνεργάτες του Κλίντον εργαζόταν με τον Μπλερ την περίοδο του πολέμου στο Κόσοβο και είχε δηλώσει σε έναν δημοσιογράφο τότε: ‘ Το πρόβλημα με τον Μπλερ είναι ότι ρίχνει πολύ αδρεναλίνη στα κορν φλέηκς του’. Είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα χρήση της λέξης αδρεναλίνη που από όσο ξέρω δεν απαντάται σε μορφή σκόνης. Η λέξη χρησιμοποιείται ευρέως για να γίνει κατανοητό ένα φαινόμενο που έχει σχέση ίσως με την αδρεναλίνη αλλά δεν είναι μόνο αυτή η εξήγησή του.

Φανταστείτε έναν μαραθωνοδρόμο που συνειδητοποιεί μετά από 25 χιλιόμετρα σε έναν μαραθώνιο, αφού διασχίσει το κατώφλι του πόνου, ότι ξεπέρασε πλέον το εμπόδιο του πόνου και τρέχει με αυτόματο τρόπο σε ένα άλλο επίπεδο. Το ίδιο, σχεδόν, συμβαίνει με τους πολιτικούς ηγέτες. Καταλαμβάνουν το πολυπόθητο πόστο τους, δουλεύουν σκληρά, κοιμούνται λίγο, έχουν τεντωμένα νεύρα και ξαφνικά νιώθουν ότι πέρασαν σε ένα άλλο επίπεδο. Από ότι φαίνεται η θεραπεία του συνδρόμου δεν θα είναι εύκολη. Άλλά όπως σας είπα το πρώτο βήμα αυτή την στιγμή είναι να πείσουμε την ιατρική κοινότητα να λάβει σοβαρά αυτό το σύνδρομο.

 

ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΛΟΡΔΟΥ ΟΟΥΕΝ

Hubris 3

Εισήλθε ως βουλευτής για πρώτη φορά στην αγγλική βουλή το 1966 με το κόμμα των εργατικών. Το 1972 παραιτήθηκε από το κόμμα λόγω της αντίθεσης των εργατικών στην είσοδο της Αγγλίας στην Ευρωπαική Ένωση. Το 1974 επέστρεψε και επανεκλέγει και μεταξύ 1977 και 1979 έγινε ο νεότερος άγγλος υπουργός εξωτερικών από την εποχή του Έντεν. Το 1981 ίδρυσε το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα SDP με άλλους τρεις πρώην πολιτικούς των εργατικών. Η παρέα τους ονομάστηκε ‘Η Συμμορία Των Τεσσάρων’. Έγινε ο ηγέτης του κόμματος μεταξύ ’83 και ’87, το ’88 επέστρεψε και πάλι ως αρχηγός και έμεινε ως το ’90 όταν διαλύθηκε το κόμμα.

Το 1992 ανακηρύχθηκε Λόρδος. Από το 1992 ως το 1995 πρωταγωνίστησε στα πολιτικά ζητήματα των Βαλκανίων και μοιραζόταν την προεδρική θέση της Διεθνούς Συνδιάσκεψης της Ευρωπαικής Ένωσης για τα Βαλκάνια. Δούλεψε με τον Σάιρους Βανς των Ηνωμένων Εθνών. Ήταν οι συγγραφείς του περίφημου Βανς-Όουεν Ειρηνευτικού Πλάνου (VOPP) που εγκρίθηκε τον Μάιο του 1993 στην Αθήνα, αλλά, απορρίφθηκε, έπειτα από τους Σέρβους της Βοσνίας.

Hubris 5

Το 1994 ανακηρύχθηκε ‘Companion of Honour’ για τον ρόλο του στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Ήταν μάρτυρας στην δίκη του Μιλόσεβιτς στην Χάγη. Μεταξύ 1999 και 2005 ήταν ο πρόεδρος της ‘Νέας Ευρώπης’, ενός γκρουπ τραπεζικών, διπλωματών, βιομηχάνων και δημοσιογράφων που έκαναν την επιτυχή καμπάνια ενάντια στην υιοθέτηση του ευρώ από την Αγγλία. Ακόμη και σήμερα ο Λόρδος Όουεν πιστεύει ότι η Αγγλία πρέπει να είναι ένα αυτοδιοικούμενο έθνος μέσα στην Ευρωπαική Ένωση.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s