Ο ΙΧΝΗΛΑΤΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΝΗΣΙΩΝ – Nigel McGilchrist

Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΜΙΑΣ ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΕΠΟΠΟΙΙΑΣ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ

Nigel McGilchrist

Αλλος ένας «τρελός» που ερωτεύθηκε την Ελλάδα

Image

 

Ελευθεροτυπία, Περιοδικό Ε, 03/07/2011

Συνέντευξη: Σπύρος Χατζηγιάννης

 

Ο 53χρονος άγγλος ιστορικός τέχνης Nigel Mc Gilchrist είναι, ίσως, ο σημαντικότερος σήμερα ιχνηλάτης των ελληνικών αιγαιοπελαγίτικων νησιών. Το 2003 ξεκίνησε μια ανεπανάληπτη 5χρονη οδύσσεια στο Αιγαίο, καρπός της οποίας ήταν, το 2010, ο μοναδικός 20τομος ταξιδιωτικός οδηγός McGilchrist’s Greek Islands (κυκλοφορεί και στη χώρα μας). Μέσα σε 3.400 σελίδες και με 600.000 λέξεις ο McGilchrist δημιούργησε έναν οδηγό-έπος, μέσω του οποίου ρίχνει με πάθος, ποιητικότητα και αγάπη άπλετο φως στην ιστορία, τις αρχαιότητες, το οικοσύστημα και, κυρίως, στο ιδιαίτερο, πρωτοποριακό και ανοιχτό πνεύμα, όπως το χαρακτηρίζει, των ελλήνων νησιωτών. Οι πολυδιάστατες γνώσεις του για τα ελληνικά νησιά γκρεμίζουν κλισέ και στερεότυπα, στα οποία ακόμα και εμείς οι ίδιοι συχνά υποκύπτουμε. Σε μια περίοδο που η παρακμή έχει αγγίξει κάθε πτυχή της ζωής στη χώρα μας, ο McGilchrist στέλνει το αισιόδοξο μήνυμα πως η αναγέννηση της Ελλάδας δεν είναι άπιαστο όνειρο – μπορεί να γίνει πράξη αν στηριχτεί σ’ αυτούς τους ξεχωριστούς νησιώτες που είναι μαθημένοι εδώ και αιώνες να ξεπερνάνε επιτυχώς αλλεπάλληλες καταστροφές και κακουχίες. 

Image

Τι σας ώθησε να ξεκινήσετε αυτή τη μικρή συγγραφική οδύσσεια;

 

«Για πολλά χρόνια, ως μέρος της δουλειάς μου, ερχόμουν να μελετήσω τα ελληνικά νησιά μαζί με τους φοιτητές μου. Και σιγά σιγά άρχισα να συνειδητοποιώ ότι αυτό που κάνει την Ελλάδα τόσο σημαντική πολιτισμικά ήταν και είναι η ιδιαίτερη γεωγραφία των νησιών της. Η ανάγκη των κατοίκων τους να ταξιδέψουν, να αναμειχθούν με άλλες φυλές και ν’ ανταλλάξουν μαζί τους αγαθά και ιδέες, να υπερνικήσουν τα στοιχεία της φύσης και τη θάλασσα για να επιβιώσουν. Αυτή η ανάγκη διαμόρφωσε μια νοοτροπία που βρίσκεται βαθιά χαραγμένη στον δυτικό πολιτισμό, ένα είδος μύθου που γίνεται πραγματικότητα. Με τα βιβλία – οδηγούς μου ήθελα να δείξω, λοιπόν, ότι κάποιοι από αυτούς τους μύθους είναι χειροπιαστή πραγματικότητα». 

Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες εκπλήξεις που συναντήσατε στα ελληνικά νησιά στα πέντε χρόνια που περάσατε εκεί ως ιχνηλάτης τους;

 

«Η τεράστια ποικιλία τους. Το καθένα έχει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα, διαφορετικό ακόμη και από αυτόν των γειτονικών νησιών. Μια άλλη έκπληξη ήταν η ανθεκτικότητα των κατοίκων τους. Η εξωπραγματική τους ικανότητα να ξεπερνάνε σεισμούς, καταστροφές και επιδρομές σε κάθε περίοδο της ιστορίας τους και η ικανότητά τους να αναδιοργανώνονται και να ξανακτίζουν τις κοινωνίες τους. Αυτό είναι το αληθινό και εντυπωσιακό πνεύμα των ελληνικών νησιών». 

Αληθεύει ότι αναγκαστήκατε να κολυμπήσετε σε κάποιο σημείο των ερευνών σας, ελλείψει άλλου μεταφορικού μέσου;

 

Image

 

«Ναι, όταν θέλησα να επισκεφθώ κάποια αρχαιολογικά ευρήματα σε ένα ακρωτήρι της Αλοννήσου. Ηταν ο μόνος τρόπος για να φτάσω εκεί. Μάλιστα, καθώς κολυμπούσα μου επιτέθηκαν γλάροι, ενώ για να αποφύγω τους αχινούς σκίστηκαν οι κνήμες μου καθώς σκαρφάλωνα στα βράχια!»

Μείνατε ευχαριστημένος από τις υποδομές των αρχαιολογικών χώρων στα ελληνικά νησιά; Πρόσφατα, η Ελληνική Στατιστική Αρχή ανακοίνωσε ότι τον Ιανουάριο του 2011 ο αριθμός των επισκεπτών στα ελληνικά μουσεία μειώθηκε κατά 29,3%, σε σύγκριση με το 2010.

 

«Με εκπλήσσει αυτό το νούμερο. Το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού και ειδικά οι τοπικές εφορίες αρχαιοτήτων έχουν κάνει τελευταία πολύ καλή δουλειά. Πρόσφατα άνοιξαν καινούργια και πανέμορφα μουσεία στην Κάσο, την Κάρπαθο, την Κάλυμνο και τη Ρόδο. Αλλά πολλά σημαντικά αξιοθέατα παραμένουν κλειστά ή δύσκολα στην πρόσβασή τους. Π.χ., το Ακρωτήρι της Θήρας, ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά κέντρα στην Ευρώπη ή οι βυζαντινές εκκλησίες της Νάξου».

 

Image

Πόσο σημαντικά ήταν τα μάρμαρα και η σμύριδα της Νάξου και της Πάρου για τη δυτική τέχνη;

 

«Δεν μπορεί να παραγάγει κάποιος τέχνη δίχως τα κατάλληλα υλικά. Η παρουσία αυτού του πρώτης τάξεως μαρμάρου στη Νάξο και την Πάρο, που είναι ιδιαίτερα μαλακό, εύπλαστο και ημιδιαφανές, έβαλε τις βάσεις της γλυπτικής με μάρμαρο στη Δύση. Οι γλύπτες διεθνώς υποστηρίζουν ότι τα καταλληλότερα μάρμαρα, παγκοσμίως, για τη γλυπτική είναι τα μάρμαρα των δύο αυτών νησιών. Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα η Νάξος ήταν η μόνη κύρια πηγή σμύριδας στον δυτικό κόσμο για περισσότερα από 3.000 χρόνια. Τα δύο αυτά υλικά παρουσιάζονται για πρώτη φορά στα πρώιμα κυκλαδικά γλυπτά πριν από 3.000.000 χρόνια. Πολύ σημαντικό ήταν, επίσης, το γεγονός ότι το πέτρωμα με το οποίο κοβόταν τότε το μάρμαρο, ο “οψιανός της Μήλου”, και η σμύριδα της Νάξου με την οποία το γυάλιζαν, ήταν δίπλα στις κοιτίδες του πολύτιμου αυτού υλικού. Δυστυχώς, η ελληνική κυβέρνηση δεν έχει εκμεταλλευθεί αυτήν τη μοναδική πλευρά της ιστορίας των δύο νησιών για την προώθησή τους διεθνώς». 

Image

Πιστεύετε ότι τα ελληνικά νησιά μπορούν να αποτελέσουν κινητήριο μοχλό της πράσινης ανάπτυξης;

 

«Θα σας αναφέρω την περίπτωση της Τήλου. Ο Αναστάσιος Αλιφέρης, ο χαρισματικός δήμαρχος του μικρο- σκοπικού αυτού νησιού με τους μόλις 500 κατοίκους, απέδειξε μέσα σε πέντε χρόνια πως μπορεί να φέρει κανείς τα πάνω κάτω στην τοπική οικονομία του νησιού. Απαγόρεψε το κυνήγι, κάτι που επέτρεψε στα άγρια ζώα να επιστρέψουν και να ακμάσουν και πάλι, ενθαρρύνοντας τον οικολογικό τουρισμό. Ο πληθυσμός των γερακιών και των αετών αυξήθηκε κατά πολύ και οι τουρίστες επισκέπτονται τώρα το νησί όλον το χρόνο. Επίσης, η κοινότητα του νησιού συμμετείχε στην αγορά ενός φαστ φέρι για να έχουν καλύτερη σύνδεση με τη Ρόδο. Αντίστοιχα, τους καρπούς του πράσινου τουρισμού γεύονται και μεγάλα νησιά, όπως η Χίος, η Λέσβος και η Σάμος». 

Πιστεύετε ότι η κλασική εικόνα της χώρας του Ζορμπά που εξάγει εδώ και χρόνια η Ελλάδα στο εξωτερικό μπορεί να αποτελέσει μαγνήτη για τους τουρίστες του 21ου αιώνα, πολλοί από τους οποίους αναμένεται να είναι Κινέζοι;

 

«Πότε γυρίστηκε η ταινία του Ζορμπά; Το 1964; Λοιπόν, ο κόσμος έχει αλλάξει πολύ από τότε, όπως και η Ελλάδα. Καλώς ή κακώς, η Ελλάδα είναι μια ακριβή χώρα τώρα. Οι ημέρες των φθηνών διακοπών στα νησιά σας έχουν περάσει. Η Τουρκία μπορεί να έχει παραλίες και αρχαιολογικά μνημεία, αλλά δεν έχει με τίποτα την αιώνια μαγεία των ελληνικών νησιών, που είναι αξεπέραστη. Οπότε η Ελλάδα, επειδή δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τη φθηνή Τουρκία ή την Αίγυπτο, πρέπει να επενδύσει στον ποιοτικό τουρισμό κατασκευάζοντας όμορφα και καλόγουστα ξενοδοχεία και να ενισχύσει πολύ τον οικολογικό τουρισμό. Επίσης, είναι πολύ σημαντικό τα μεγάλα νησιά να έλκουν επισκέπτες όλον το χρόνο. Οσον αφορά τους κινέζους τουρίστες, θα εκτιμήσουν πιστεύω τα ίχνη της πανάρχαιας ελληνικής ιστορίας που υπάρχουν στα νησιά σας, κάτι που τους θυμίζει το αντίστοιχο βάθος της δικιάς τους Ιστορίας». 

Κάνετε λόγο για έναν ποιοτικό τουρισμό· ωστόσο, το κύμα των νεαρών άγγλων τουριστών που επισκέπτονται δημοφιλή ελληνικά τουριστικά θέρετρα, όπως το Φαληράκι στη Ρόδο και τα Μάλια στην Κρήτη, οι οποίοι, μέσω της κατάχρησης αλκοόλ, προκαλούν ένα χάος στις εκεί τοπικές κοινωνίες, προβληματίζει πολλούς Ελληνες.

 

«Το φαινόμενο τρομάζει δικαιολογημένα όχι μόνο τους ντόπιους Ελληνες, αλλά και τους αξιοπρεπείς άγγλους τουρίστες. Η Ρόδος είναι ένα από τα αγαπημένα μου νησιά και θλίβομαι από τέτοιες συμπεριφορές νεαρών ομοεθνών μου. Τέτοια φαινόμενα, όμως, είναι της μόδας για λίγον καιρό και με το χρόνο θα εξαφανιστούν. 

»Λόγω του ευρώ, η Ελλάδα δεν είναι πλέον ένας προορισμός για τουρίστες με ρηχές τσέπες. Και αυτό είναι κάτι θετικό στην κατεύθυνση της εξάλειψης του φαινομένου στο οποίο αναφέρεστε. Σταδιακά άλλοι πιο φτηνοί καλοκαιρινοί προορισμοί σε άλλες χώρες θα απορροφήσουν αυτούς τους τουρίστες. Επίσης, μην ξεχνάτε ότι αυτό το είδος τουρισμού προσφέρει χαμηλά κέρδη στους επιχειρηματίες των συγκεκριμένων περιοχών, οι οποίοι, μαζί με τις τουριστικές αρχές, θα πρέπει να σχεδιάσουν έναν υψηλής ποιότητας τουρισμό, μπολιασμένο με ποικίλες δραστηριότητες οικοτουρισμού, κάτι το οποίο θα αναδείξει και τις μοναδικές φυσικές και πολιτιστικές ομορφιές των νησιών σας». 

 

Image

Το γεγονός ότι εξερευνήσατε τα ελληνικά νησιά με τη ματιά ενός ξένου σας έδωσε την δυνατότητα να δείτε και να νιώσετε πράγματα τα οποία ίσως περνούν απαρατήρητα από έναν Ελληνα;

 

«Οντως, νομίζω ότι ως ξένος μπορεί να δεις πράγματα τα οποία οι Ελληνες δεν εκτιμούν άμεσα. Υπάρχουν κάποιες πλευρές της νησιώτικης ζωής που φαίνεται να μην έχουν αλλάξει από την ομηρική εποχή. Ο Ομηρος είχε αξιοθαύμαστη γνώση για τον ποικιλόμορφο χαρακτήρα των νησιών. Οι σχετικές του περιγραφές είναι ιδιαίτερα ακριβείς. Η βραχώδης Χίος είναι ακόμη βραχώδης. Η περιγραφή της θάλασσας ως “σκοτεινής σαν κρασί” ταιριάζει απόλυτα με αυτό που βλέπουν τα μάτια μας σήμερα στο Αιγαίο. Υπάρχουν, όμως, πολλά αναπάντητα και συναρπαστικά ερωτήματα. Ποιος ήταν ο πράμνειος οίνος με τον οποίο η Κίρκη ξεμυάλισε τους άνδρες του Οδυσσέα; Είναι ενδιαφέρον ότι στην Ικαρία, από όπου προήλθε ο πράμνειος οίνος, πίνουν ακόμη και σήμερα ζεστό ένα σκουρόχρωμο κρασί με θεραπευτικές ιδιότητες!» 

Τι αντιπροσωπεύει ο όρος ποιοτικός τουρισμός τον 21ο αιώνα και πώς μπορεί να καθορίσει το μέλλον των ελληνικών νησιών;

 

«Οι άνθρωποι σήμερα έχουν περισσότερες τουριστικές επιλογές από ποτέ άλλοτε. Χρειάζεται να τους κάνουμε να επιλέξουν τα ελληνικά νησιά για τα μοναδικά χαρακτηριστικά τους και όχι για όσα προσφέρουν και οι παραλίες της Τουρκίας ή τα μπαρ της Ισπανίας. Τα βιβλία μου προσπαθούν να κάνουν τον κάτοικο και τον επισκέπτη των νησιών να κατανοήσει τη σημασία των ιδιαίτερων στοιχείων που συναντά εκεί και τη μοναδικότητα της ομορφιάς τους».

 

Image

Τι κάνει τα νησιά του Αιγαίου τόσο μοναδικά;

 

«Η κομψή απλότητα της ζωής τους. Η διαύγεια του φωτός και των τοπίων τους. Οι αρχαιότητές τους και η απλότητά τους. Η ενέργεια της θάλασσας που τα τυλίγει. Η γαλήνη που τα διακατέχει».

 

Image

Ποιο αιγαιοπελαγίτικο νησί θα επιλέγατε για τις διακοπές σας και ποιο για μόνιμη παραμονή;

 

«Δύσκολη ερώτηση! Για τις καλοκαιρινές διακοπές μου θα επέλεγα την Αμοργό ή την Αστυπάλαια – για τα μαγικά και όμορφα τοπία τους, την ηρεμία τους, τις παρθένες παραλίες τους και για τον παραδοσιακό τρόπο ζωής. Πού θα έμενα για πάντα; Μάλλον στη Σάμο ή στη Χίο, όπου υπάρχει μια πλούσια ζωή και μεγάλη ποικιλία δραστηριοτήτων όλο το χρόνο και αρκετός χώρος για να χάνεσαι μέσα τους και να ανακαλύπτεις καινούργια πράγματα».

Πώς θα χαρακτηρίζατε τους έλληνες νησιώτες;

 

«Θαυμάζω την ανεξαρτησία του πνεύματός τους και την επινοητικότητά τους. Επίσης, δεν έχω συναντήσει πουθενά αλλού στον κόσμο τόσους πολλούς εκκεντρικούς ανθρώπους, ιδιαίτερα στην Ανάφη! Καμιά φορά αυτό εκφράζεται με μια υπερβολική περηφάνια και στα απομακρυσμένα νησιά με καθαρή τρέλα!» 

Image

Ο Λόρδος Βύρωνας στο ποίημά του «Τα νησιά της Ελλάδας» ανέφερε: «Τα ελληνικά νησιά, τα ελληνικά νησιά/ Οπου η καιόμενη Σαπφώ αγάπησε και τραγούδησε/ Οπου μεγάλωσαν οι τέχνες του πολέμου και της ειρήνης/ Οπου ανέτειλε η Δήλος και ξεπετάχτηκε ο Φοίβος…». Τι σας φέρνουν στο νου αυτά τα λόγια;

 

«Νομίζω ότι σε τρεις γραμμές έκλεισε την ουσία των ελληνικών νησιών. Μου αρέσει ιδιαίτερα η αναφορά του στη Δήλο και τον Φοίβο, η ιδέα ότι ο μεγαλύτερος θεός των ελλήνων που αντιπροσώπευε το φως και τη διορατικότητα ξεπετάχτηκε από ένα από τα πιο μικρά και τα πιο άγονα νησιά των θαλασσών σας. Υπάρχει ένα διαχρονικό ηθικό μάθημα εδώ, νομίζω…» 

Image

Nigel McGilchrist * Ποιος είναι

* Γεννήθηκε το 1957 στη Γλασκόβη της Σκοτίας.

* Σπούδασε Ιστορία της Τέχνης και Αγγλική Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

* Εχει ζήσει και δούλεψε για 30 χρόνια στην Ιταλία, την Ελλάδα και την Τουρκία.

* Στην Ιταλία δούλεψε για το ιταλικό υπουργείο Πολιτισμού, συνεργάστηκε με τον Φεντερίκο Ζέρι, τον πιο καταρτισμένο ιταλό ιστορικό τέχνης τη δεκαετία του ’80, και ήταν διευθυντής του Αγγλοϊταλικού Ινστιτούτου στη Ρώμη για έξι χρόνια.

* Για επτά χρόνια ήταν πρύτανης του τμήματος ευρωπαϊκών σπουδών του αμερικανικού πανεπιστημίου Rhodes College & the University of the South στο Sewanee του Τενεσί.

* Είναι μέλος της επιτροπής συντακτών των φημισμένων βιβλίων – οδηγών Guides Blue, των παλαιότερων στον κόσμο αγγλόφωνων πολιτιστικών και καλλιτεχνικών ταξιδιωτικών οδηγών.

* Δίνει πολύ συχνά διαλέξεις σχετικές με την τέχνη και την αρχαιολογία σε ινστιτούτα και μουσεία της Ευρώπης και της Αμερικής.

* Ο Εκόνομιστ ψήφισε τα βιβλία – οδηγούς του McGilchrist για τα ελληνικά νησιά του Αιγαίου ως από τα καλύτερα βιβλία του 2010. 

* Το 2012 θα δώσει, για πρώτη φορά, μια σειρά διαλέξεων ιστορικού, καλλιτεχνικού και πολιτιστικού περιεχομένου εν πλω, σε μικρές οργανωμένες κρουαζιέρες στις ελληνικές θάλασσες, τη Μαύρη Θάλασσα και την Αδριατική.

Image

 

Advertisements

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s