BERLIN – TACHELES, Back To The Demolished Future Of Mitte’s Alternative Art Identity

ΒΕΡΟΛΙΝΟ – TACHELES, Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΧΑΟΥΣ, Ή, ΤΟ ΧΑΟΣ ΜΙΑΣ ΤΕΧΝΗΣ ΔΙΧΩΣ ΤΕΛΟΣ;

Ένα ιστορικό, πλέον, ρεπορτάζ από τον πρώην, πλέον, ναό της εναλλακτικής τέχνης του Μίτε.

Το επίσημο λουκέτο στο κτήριο μεγαθήριο μπήκε τον Σεπτέμβριο του 2012…

Image

Ελευθεροτυπία, Περιοδικό Ε, 19.10.2008

Ρεπορτάζ/Φωτορεπορτάζ: Σπύρος Χατζηγιάννης

Το 1909 ανοίγει στο Μίτε του Βερολίνου (που ήταν τότε εβραική συνοικία ) ένα τεράστιο πολυκατάστημα με την ονομασία Friedrichstrassenpassage. Μέσα σε έξη μήνες έχει φαληρίσει και ο νέος αγοραστής βαστάει μέχρι το 1914. Από τότε το μεγαθήριο κτήριο θα δοκιμάσει κάθε είδους ‘φόρεμα’ –χρήση. Εκθεσιακός χώρος για την εταιρεία AEG, γραφεία των νεοφώτιστων Ναζί και αργότερα κεντρικό γραφείο των αιμοβόρων SS ενώ από το 1948 και μετά αφήνεται στην τύχη του από τους ανατολικογερμανούς και γίνεται αποθήκη οικοδομικών υλικών. Μέρος του κατεδαφίζεται και όλα δείχνουν ότι θα σωριαστεί μια για πάντα στο κρύο έδαφος. Στις 13 Φεβρουαρίου του 1990, όμως, και ενώ το τείχος της πόλης έχει καταρρεύσει, το ακριβώς αντίθετο συμβαίνει με το γέρικο θηρίο. Ένα καλλιτεχνικό γκρουπ με την ονομασία Kunstlerinitiative Tacheles, καταλαμβάνει το κτήριο και το μετατρέπει στο πιο γνωστό, ανεξάρτητο και δημιουργικό καλλιτεχνικό θερμοκήπιο της πόλης, ίσως και της Γερμανίας ολόκληρης, με την ονομασία Tacheles. Οι υπεύθυνοι του κέντρου φροντίζουν να κάνουν πράξη τα λόγια φούσκες των πολιτικών για ένα νέο κοσμοπολίτικο και διεθνιστικό Βερολίνο. Αφού τους πείθουν να έχουν ως νοίκι μισό ευρώ τον μήνα για όλο τον χώρο καλούν καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο να γίνουν μέλη της Βερολινέζικης αυτής Βαβέλ! Η ανταπόκριση είναι τεράστια και το Tacheles γίνεται σήμα κατατεθέν για κάθε είδους ελεύθερη καλλιτεχνική έκφραση. Παράλληλα υποστηρίζουν μια πλειάδα καλλιτεχνικών έργων και προγραμμάτων με έναν στιβαρό πολιτικό χαρακτήρα. Πέρισυ (το 2007…) οργανώθηκαν καλλιτεχνικά σεμινάρια μεταξύ Παλαιστινίων και Ισραηλινών καλλιτεχνών, την ίδια χρονιά το FILOART γκρουπ παρουσίασε σε μια μεγάλη έκθεση τη  συσκευή I. –R.A.S.C., η οποία εξαφανίζει το πρόσωπό μας από τις κάμερες παρακολούθησης ενώ φέτος (το 2008…) το Tacheles ανταλλάσσει εκθέσεις και καλλιτεχνικές ιδέες με το Μίνσκ της Λευκορωσίας και την Πάντοβα της Ιταλίας. Με το συμβόλαιο που έχουν με τις δημοτικές αρχές της πόλης να λήγει το 2008 επισκεφθήκαμε το Tacheles εν μέσω, ενός εδώ και χρόνια, πολιτικοποιημένου καλλιτεχνικού αναβρασμού…

Image

Η τέχνη του χάους ή το χάος μιας τέχνης δίχως τέλος; Φθάνοντας κανείς στον πιο γνωστό ανεξάρτητο καλλιτεχνικό πολυχώρο του Βερολίνου με την ονομασία Tacheles αυτομάτως διακατέχεται από αυτό το διφορούμενο ερώτημα. Και μόνο η εξωτερική όψη του κτηρίου που στέκεται σαν ένα μισοφαγωμένο 5όροφο θηρίο στο μέσο της πιο τρέντι, τουριστικής και αστραφτερής περιοχής της πόλης αυτή την στιγμή, το Μίτε, προβληματίζει έναν άσχετο περαστικό. Οι …δαγκωματιές στο σώμα του κτιρίου αποτελούν σουβενίρ από τους βομβαρδισμούς των συμμαχικών δυνάμεων στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Αυτό δεν εμπόδισε, βέβαια, την μετέπειτα χρήση του από λογιών λογιών νοικάρηδες. Στις μέρες μας στο ισόγειο του κτιρίου στεγάζονται καταστήματα με ρούχα, σουβενίρ και έργα τέχνης. Αυτά από τη εξωτερική μεριά πάντα. Περνώντας την πύλη τώρα στο εσωτερικό προαύλιο το όλο σκηνικό αλλάζει άρδην. Ένα εργαστήριο γλυπτικής και ζωγραφικής παρουσιάζεται στην αριστερή πλευρά όπου τα Βερολινέζικα ξαδέρφια του Ήφαιστου εξημερώνουν με την φωτιά τα σκληρά μέταλλα γεννώντας μια σειρά γλυπτών που θυμίζουν τα σκηνικά από φουτουριστικές ταινίες του Τέρυ Γκίλιαμ. Διάσπαρτα γλυπτά εδώ και εκεί, τύποι με φλογοβόλα να ροκανίζουν τις νέες δημιουργίες τους και ζωγράφοι να εμπνέονται από τον μεταλλικό περίγυρο κάνουν τους περαστικούς τουρίστες να προβληματίζονται. Τι συμβαίνει εδώ;

Image

Image

Βγαίνοντας από το εργαστήρι το υπόλοιπο προαύλιο είναι γεμάτο αναρχικά είδη τέχνης. Ανακυκλωμένα αμάξια, ασύμμετρες καρέκλες από ανακυκλωμένα υλικά, πολλοί ξύλινοι πάγκοι και τραπέζια και 2-3 μπαράκια. Το έδαφος καλύπτεται από άμμο ενώ στο απέναντι κτήριο ένα τεράστιο γκραφίτι δύο βραζιλιάνων ποδοσφαιριστών δεσπόζει στο αστικό αυτό τοπίο.

Image

Image

Πλησιάζω μια μεταλλική πόρτα στολισμένη με χρωματιστά γκραφίτι, την ανοίγω και μπαίνω στα σωθικά του πλάσματος. Οι τοίχοι γύρω μου εκθέτουν το αντι-μινιμαλιστικό γούστο τους. Εκατοντάδες ίσως και χιλιάδες γκραφίτι κάθε τύπου και στυλ βομβαρδίζουν τους τοίχους του εσωτερικού και τις αισθήσεις μου. Ανεβαίνοντας κανείς τις σκάλες και αφήνοντας τα μάτια του να ακολουθήσουν τις γκραφίτι δημιουργίες, αισθάνεται ότι αιωρείται μέσα σε ένα άναρχο καλειδοσκόπιο με τους κόκκους της σκόνης γύρω να θυμίζουν τις  αργές κινήσεις μιας παραμυθένιας χρυσόσκονης. Στον πρώτο όροφο συναντάω τον 46χρονο αυστριακό Μάρτιν Ρέιτερ και την 33χρονη γερμανίδα Λίντα Σέρνα και οι δύο ενεργά μέλη της οργανωτικής ομάδας του Tacheles. Πώς ξεκίνησε λοιπόν η όλη ιστορία του αναγεννημένου αυτού χώρου; ‘Με τη  πτώση του τείχους το ‘89 μουσικοί ήρθαν στο κτίριο μαζί με αναρχικούς, το κατέλαβαν τον Φεβρουάριο του 1990, δύο μήνες πριν την επικείμενη κατεδάφισή του, και έκαναν τζάμπα συναυλίες. Έπαιζα με ένα πάνκ γκρουπ και κανείς δεν είχε κάποιο συγκεκριμένο σκοπό. Μια φορά στον χώρο έπαιζε μια μπάντα με το όνομα Tacheles, που στα Εβραικά σημαίνει ‘να αποκαλύπτεις – να μιλάς καθαρά’ και από τότε κόλλησε το προσωνύμιο αυτό στο μέρος εδώ. Μην ξεχνάς ότι εδώ πριν τη πτώση του τείχους ήταν μια περιοχή φάντασμα τόσο για το Δυτικό όσο και για το ανατολικό Βερολίνο. Το θρυλικό σημείο Checkpoint Charlie είναι εδώ πιο κάτω για να καταλάβεις. Το κτίριο δεν είχε ηλεκτρικό και ήταν γεμάτο σπασμένα παράθυρα και μετά το ’89. Σιγά σιγά λόγω και του μεγέθους του κτηρίου που καλύπτει 9.000 τετραγωνικά συνειδητοποιήσαμε ότι πρέπει να προσελκύσουμε περισσότερο κόσμο και καλλιτέχνες και να κάνουμε κάτι πιο δημιουργικό. Έτσι μεταξύ ’93 και ’95 το μέρος απέκτησε έναν πιο διεθνή χαρακτήρα, πολλοί καλλιτέχνες από διάφορους τομείς ήρθαν εδώ και έτσι στις μέρες μας πλέον, έχουμε 30 καλλιτεχνικά στούντιο όπου οι καλλιτέχνες δημιουργούν αλλά και πωλούν τα έργα τους.

Image

Image

Πέρα από αυτά έχουμε έναν εκθεσιακό χώρο, ένα θέατρο και ένα σινεμά που τα νοικιάζουμε. Δεν έχουμε κέρδη ότι λεφτά μας μένουν τα επενδύουμε σε νέες παραγωγές ή εκθέσεις. Και δεν έχουμε καμία αυστηρή οργάνωση. Η ουσία μας είναι ότι εκπροσωπούμε το χάος όπου έννοιες όπως θρησκεία, εθνικισμός, γραφειοκρατία δεν έχουν καμία θέση. Το Tacheles είναι ένα μέρος για  καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο να δουλέψουν και να πειραματιστούν. Παρέχουμε ένα περιβάλλον για ελευθερία έκφρασης όπου ένας καλλιτέχνης μπορεί να κάνει λάθος, να αποτύχει και κανείς δεν θα τον μαλώσει ή κατσαδιάσει για αυτό. Έχουμε ένα περιβάλλον χαοτικής συνεργασίας, κάτι που ήταν και το μυστικό της επιβίωσης ακόμη και για τον Δαρβίνο!’

Image

Image

Στον δεύτερο όροφο συναντάω 2-3 στούντιο καταστήματα με καρτ ποστάλ και αφίσες, προσφορά ενός άγγλου …γραφικού αρτίστα. Διακρίνω αρχαίους κούρους να λικνίζονται δίπλα σε πόπ καλλονές και ένα πόστερ με στυλ σοσιαλιστικού ρεαλισμού που παραθέτει τον τίτλο της γνωστής αμερικάνικης σειράς για τις απεγνωσμένες συντρόφισσες ‘Desperate Housewives’.

Image

Image

Image

Στο βάθος του διαδρόμου αποκαλύπτεται το πρώτο στούντιο γίγας. Το όλο σκηνικό θυμίζει μια τεράστια καλαίσθητη καρότσα ενός καλλιτεχνίζων αθηναίου παλιατζή! Πίνακες ζωγραφικής και διάσπαρτες μπογιές στο πάτωμα, ένα καπέλο από φελλούς δίπλα σε ένα γλυπτό – ρομπότ, ένας ανεμιστήρας δίπλα σε ένα τρόλευ φορτωμένο με άρτυ φορέματα και άλλα πολλά.

Image

Στον τρίτο, τώρα, βρίσκεται ο εκθεσιακός χώρος, σε δύο επίπεδα, που φιλοξενεί την έκθεση με 15 διεθνείς καλλιτέχνες με τίτλο ‘This World Is Not My Home’ ( ‘Αυτός Ο Κόσμος Δεν Είναι Το Σπίτι Μου’ ). Οργανωτής της έκθεσης ο 31χρονος Αφρικανός καλλιτέχνης από το Καμερούν Μποναβεντούρ Νντίκουνγκ. ‘Αποφάσισα να στήσω την έκθεση αυτή και να δω πως βλέπουν άλλοι καλλιτέχνες τον κόσμο μας. Είναι ένα σπίτι, κάτι ξένο, κάτι οικείο ή κάτι που δεν το καταλαβαίνουμε παρ’όλο που αναπνέουμε μέσα του καθημερινά;’ Το Tacheles, λοιπόν, μήπως είναι ένα αληθινό σπίτι για την τέχνη και τον ίδιο; ‘Σίγουρα! Εδώ μέσα δεν περπατάω σκεπτόμενος ή νιώθοντας ότι είμαι αφρικανός. Εδώ νιώθω πολίτης του κόσμου. Ένας αμερικάνος φίλος μου, όταν ήρθε την πρώτη φορά εδώ μου είπε ότι του θύμισε την αίσθηση που είχε στην Νέα Υόρκη στα τέλη του ’70.. Οπότε ο τίτλος της έκθεσης είναι λιγάκι ειρωνικός σε σχέση με τον χώρο που τον φιλοξενεί. Ένας επισκέπτης μου είπε ότι αυτό το κτίριο είναι το σπίτι των ονείρων μου. Ενώ ένας γραφειοκράτης της κυβέρνησης της Μέρκελ ανέφερε ότι το Tacheles είναι ένας εφιάλτης…’.

Image

Image

Τα εκθέματα γύρω μου μεταφέρουν σπινθηροβόλα βέλη με στόχο το θέμα της οικίας μας και του κόσμου που την φιλοξενεί και την πλάθει. Ακολουθώ την σκάλα και βγαίνω στον τέταρτο όροφο. Σε ένα από τα στούντιο εκεί συναντώ τον 25χρονο, τρέντυ γιαπωνέζο ζωγράφο Κίρι Τακούγια, που δεν ξέρει πολλά για το μέρος και την ιστορία του, τον κάλεσε εδώ ένας σουηδός μουσικός φίλος του. Κοιτάω γύρω μου και βλέπω συνθεσάιζερ, καλώδια και ηχεία να καλύπτουν το πίσω μέρος του στούντιο σαν την πυκνή βλάστηση ενός καλλιτεχνικού θερμοκηπίου.

Image

Image

‘Οπότε όλα είναι ρόδινα εδώ μέσα;’ τον ρωτάω. ‘Κοίτα υπάρχουν και προβλήματα. Καμιά φορά οι καλλιτέχνες μαλώνουν μεταξύ τους για διάφορα θέματα ενώ πολλοί ενοχλούνται από τους τουρίστες που βγάζουν συνεχώς φωτογραφίες ενώ δουλεύουν. Εμένα μου έχουν κλέψει τέσσερις πίνακες και για αυτό η κοπέλα μου κόλλησε εδώ στο τοίχο αυτό το σημείωμα που λέει ‘Κίρι μην ξεχάσεις να φυλάξεις τους πίνακές σου!’ Του λέω ότι είμαι έλληνας και μου λέει για την Σαντορίνη και την Νάξο που πήγε το καλοκαίρι, όπου είναι φανταστικά και έφαγε και ελληνικό φρέσκο ψάρι, τόσο νόστιμο όσο και το σούσι στην πόλη του το Τόκυο!

Image

Image

Στο δίπλα στούντιο η 42χρονη γερμανίδα ζωγράφος Κλαούντια Βίελ ξεχωρίζει όχι μόνο για τον μινιμαλισμό των έργων της όσο και για το μινιμαλιστικό της στούντιο, εν μέσω μιας κοιτίδας χάους. ‘Χρειάζομαι ένα άστατο περιβάλλον σαν το Tacheles για να δημιουργήσω. Βάζω τάξη στο χάος αυτό στους πίνακές μου και στον χώρο μου εδώ.’

Image

Image

Με την σκέψη αυτή περνάω στον 5ο όροφο που είναι ένα τεράστιο στούντιο που φιλοξενεί τους τεράστιους και πανέμορφους καμβάδες του 60χρονου Λευκορώσου ζωγράφου Αλεξάντερ Ρόντιν. ‘Στην χώρα μου το Tacheles ήταν διάσημο από 2-3 Λευκορώσους καλλιτέχνες που μας έφεραν στο Μίνσκ τα νέα αυτού του τόσο ελεύθερου χώρου. Για μένα ιδιαίτερα ήταν μια τρελή φαντασίωση να έρθω εδώ. Η ιδιαίτερη και ταραχώδης ιστορία του μέρους του δίνει μια ιδιαίτερη ενέργεια.

Image

Εδώ που βλέπεις τους πίνακές μου, ήταν στον δεύτερο παγκόσμιο μια φυλακή για γάλλους στρατιώτες ενώ στο κτήριο στεγάζονταν, παράλληλα, γραφεία των SS!’ Και δεν είναι τυχαίο λοιπόν ότι νωρίτερα ο Μάρτιν μου είχε αναφέρει: ‘ Κάθε έργο τέχνης είναι μια μορφή πολιτικής. Και είναι μια διαδικασία χωρίς τέλος και χωρίς κέρδος. Η τέχνη στο Tacheles σημαίνει πολύ δουλειά για λίγα ή καθόλου χρήματα. Εδώ οι περισσότεροι καλλιτέχνες βρίσκονται γιατί για αυτούς η τέχνη είναι κάτι τόσο ζωτικό και αναγκαίο όσο το οξυγόνο και δεν αποτελεί μια καριέρα ή μια επιχείρηση.’

Image

Κατεβαίνοντας τις σπειροειδείς σκάλες παίρνω μάτι άλλους καλλιτέχνες να βάφουν διάφορα περίεργα γλυπτά, να αφήνουν μικρές ζωγραφιές να στεγνώσουν στους διαδρόμους, να ψεκάζουν, να βιδώνουν, να κάθονται εξουθενωμένοι στο χρωματιστό πάτωμα καπνίζοντας ή ρίχνοντας και έναν γρήγορο υπνάκο. Βγαίνω στο προαύλιο και πάλι και συναντάω τον 31χρονο Βερολινέζο ζωγράφο Μαξιμίλιαν Άιζερμαν, τον μοναδικό Βερολινέζο που συνάντησα σε όλη την περιοδεία μου! Με γερμανό πατέρα και ισραηλινή μάνα η σχέση του Μαξιμίλιαν με το σκοτεινό φασιστικό παρελθόν της πόλης έχει ιδιαίτερο βάρος. ‘Για μένα η κουλτούρα του μέρους δεν είναι γερμανική κουλτούρα. Εδώ συναντάς μια διεθνή, εναλλακτική κουλτούρα και τέχνη.

Image

Από πιτσιρικάς μαγεύτηκα από το μέρος με τους φίλους μου. Και η δύναμή του βρίσκεται στο ότι συνεχώς αλλάζει. Είναι ένας ασταμάτητος ελεύθερος διάλογος μέσω μιας κατά κόρον πολιτικοποιημένης τέχνης. Εάν το Tacheles χανόταν, ένα μέρος του εαυτού μου και της ιστορίας του Βερολίνου θα χαθεί μια για πάντα.’ Ο Μάρτιν μου είχε αναφέρει νωρίτερα ότι ‘Οι γιάπηδες πανικοβάλλονται στην θέα του οικονομικού χάους που έρχεται αλλά εδώ στο Tacheles είμαστε οπτιμιστές. Γιατί; Γιατί εμείς οι ίδιοι είμαστε το χάος. Μην ξεχνάτε ότι εδώ έχουμε μια μόνιμη κρίση τα τελευταία 18 χρόνια του βίου μας.’.

Image

Advertisements

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s