ΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΙΓΙΔΕΣ – Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΤΗΣ ΝΑΣΑ ΕΞΗΓΕΙ ΤΑ ΠΩΣ ΚΑΙ ΤΑ ΓΙΑΤΙ ΤΩΝ ΟΡΑΤΑ ΑΟΡΑΤΩΝ ΚΑΤΑΙΓΙΔΩΝ

ΜΕ ΤΟΝ ΦΥΣΙΚΟ ΤΗΣ NASA ΒΑΣΙΛΗ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟ –  ΜΑΓΝΗΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΙΓΙΔΕΣ,  ΚΥΝΗΓΩΝΤΑΣ ΜΙΑΝ ΑΟΡΑΤΗ ΑΠΕΙΛΗImageCredit:UCLA

Εντυπο: ΕΨΙΛΟΝ, Ελευθεροτυπία

Ημ/νία: 22/03/2009

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΣΠΥΡΟΣ ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ
Μπορεί να μην τις βλέπουμε· εισπράττουμε, όμως, τις -κάποτε- καταστροφικές συνέπειές τους. Αεροπορικά δυστυχήματα, καρδιαγγειακά προβλήματα, μεγάλης έκτασης μπλακ άουτ… Οι γεωμαγνητικές καταιγίδες και τα μικρότερα «αδερφάκια» τους, οι υποκαταιγίδες, οι τυφώνες και οι στρόβιλοι που γεννιούνται στο Διάστημα και φτάνουν ώς τη Γη, είναι εδώ και δύο χρόνια αντικείμενο μελέτης της NASA. Το γιατί, καθώς και πολλά άλλα ενδιαφέροντα για τη διαβίωση και επιβίωσή μας σ’ αυτόν τον πλανήτη, μάς εξηγεί ο έλληνας επικεφαλής του πρότζεκτ, Βασίλης Αγγελόπουλος.
Image

IMAGE: David Cartier

Ολοι γνωρίζουμε αυτόν τον φαντασμαγορικό χορό των ουράνιων χορευτριών που ξεδιπλώνεται στις χώρες του Αρκτικού Κύκλου και λέγεται βόρειο σέλας. Λίγοι, ωστόσο, γνωρίζουν πως πίσω του καραδοκεί μια απειλή για ολόκληρο τον γαλάζιο πλανήτη μας και μόνο χάρη στο μαγνητικό πεδίο, που τον προστατεύει σαν αόρατος μανδύας, γίνεται η ζωή δυνατή. Η απειλή ονομάστηκε για πρώτη φορά «μαγνητική καταιγίδα» από τον γερμανό εξερευνητή Alexander von Humboldt. Τη χρονιά του θανάτου του, μάλιστα, στις 1 και 2 Σεπτεμβρίου του 1859, παρατηρήθηκε και η πιο ισχυρή μαγνητική καταιγίδα όλων των εποχών, που έκανε το βόρειο σέλας να… μετακομίσει προσωρινά από την Αρκτική σε χώρες όπως η Κούβα, το Μεξικό και η Ιταλία, ενώ πολλές από τις γραμμές τού τηλέγραφου παρέλυσαν και έπιασαν φωτιά!

Οι καταιγίδες αυτές δεν επηρεάζουν μόνο τα μέσα επικοινωνίας, αλλά και τον ίδιο τον ανθρώπινο οργανισμό. Πολλά καρδιαγγειακά προβλήματα συνδέονται, επίσης, ευθέως με τα μαγνητικά ξεσπάσματα που ξεκινούν από τον Ηλιο και μεταφέρονται με ταχύτητα διαστημικής Φεράρι (1.000 χλμ./δευτερόλεπτο) στη Γη. Ιατρικές στατιστικές στη Μόσχα έδειξαν ότι οι γεωμαγνητικές διαταραχές αυξάνουν κατά 13% τα εμφράγματα, τα οποία παρουσιάζονται κατά κανόνα 24 ώρες πριν από την εκδήλωση μιας μαγνητικής καταιγίδας, αφού τότε αρχίζουν οι μικροδιακυμάνσεις στο μαγνητικό μας πεδίο. Επιπλέον, ανεξήγητοι πονοκέφαλοι, ημικρανίες και αϋπνίες εμφανίζονται στην περίοδο μαγνητικών καταιγίδων. Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η επιστη- μονική παρατήρηση ότι οι άνθρωποι που επηρεάζονται εντονότερα από μια μαγνητική καταιγίδα είναι όσοι γεννήθηκαν σε μια χρονιά χαμηλής ηλιακής δραστηριότητας, όπως τα έτη 1943, 1944, 1953, 1954, 1963, 1965, 1974, 1975, 1985, 1987, 1995 και 1996!

Ο θεσσαλονικιός επιστήμονας Βασίλης Αγγελόπουλος του αμερικανικού πανεπιστημίου UCLA είναι επικεφαλής του προγράμματος της NASA «THEMIS», μέρος του οποίου είναι και η μελέτη των μαγνητικών… υποκαταιγίδων που κρύβονται πίσω από τις μεγάλες «αδερφές» τους. Για την υλοποίηση του προγράμματος εκτοξεύθηκε το 2007 ο πύραυλος DELTA-2 με πέντε δορυφόρους επάνω του. Ενας από τους στόχους της αποστολής είναι η ακριβής πρόβλεψη των γεωμαγνητικών καταιγίδων, καθώς και οι επιπτώσεις τους. Η εαρινή ισημερία στις 21 Μαρτίου, που αποτελεί πρόσφορη περίοδο τέτοιων μαγνητικών καταποντισμών, στάθηκε η αφορμή για τη συζήτησή μας.

Image

1) Γιατί είναι σημαντική η μελέτη των γεωμαγνητικών καταιγίδων;

«Οι γεωμαγνητικές υποκαταιγίδες που μελετάμε είναι κάτι ανάλογο με τους στροβίλους στην ατμόσφαιρα κατά τη διάρκεια μεγάλων τυφώνων. Συμβαίνουν κατά τη διάρκεια μεγάλων μαγνητικών καταιγίδων και, ταυτόχρονα, παρουσιάζονται σχεδόν συνέχεια. Θεωρούμε ότι είναι πολύ σημαντικές για την κατανόηση της εναλλαγής ενέργειας από τον Ηλιο και τον ηλιακό άνεμο στα σωματίδια, τα οποία δημιουργούν αυτό το περιβάλλον, από το οποίο πρέπει να προστατεύσουμε τους δορυφόρους και τους αστροναύτες στο Διάστημα».

2) Πόσο συχνά εμφανίζονται;

«Κατά μέσον όρο έχουμε 10-20 μαγνητικές καταιγίδες ετησίως. Παρουσιάζονται ιδιαίτερα τις περιόδους εαρινής και φθινοπωρινής ισημερίας. Η συχνότητα και η έντασή τους αυξάνει όταν ο ηλιακός κύκλος είναι στην κορύφωσή του. Αντίθετα, και μιλώντας στατιστικά, έχουμε μία υποκαταιγίδα κάθε 3 ½-4 ώρες».

3) Γιατί είναι σημαντικές οι υποκαταιγίδες και πόσο επηρεάζουν τη ζωή στον πλανήτη μας;

«Διότι έχει αποδειχτεί ότι οι μαγνητικές καταιγίδες που έχουν τις μεγαλύτερες συνέπειες είναι αυτές που έχουν μέσα τους υποκαταιγίδες. Ο λόγος που μελετάμε τις τελευταίες είναι για να διαπιστώσουμε πώς αυτές κάνουν τις μεγαλύτερες καταιγίδες πιο δυνατές και καταστροφικές. Οι μεγάλες καταιγίδες είναι σημαντικό να κατανοηθούν, γιατί κατά τη διάρκειά τους δημιουργούνται πολύ μεγάλα ηλεκτρικά ρεύματα στο Διάστημα, που φτάνουν ώς και στη Γη, δημιουργώντας επαγωγικά ρεύματα πάνω της και προκαλώντας την καταστροφή των μετασχηματιστών που μεταδίδουν την ηλεκτρική ενέργεια από τις μονάδες παραγωγής στα σπίτια και στις βιομηχανίες μας. Φυσικά, οι καταιγίδες αποτελούν κίνδυνο για τους τηλεπικοινωνιακούς και τους GPS δορυφόρους. Επίσης, κάνουν την ιονόσφαιρα να γίνει πιο έντονη και αυξάνουν το ύψος της. Ετσι, επηρεάζεται η απορρόφηση των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων από τους GPS δορυφόρους στο έδαφος. Τι σημαίνει αυτό; Οτι η προσγείωση ενός αεροπλάνου, για παράδειγμα, σε μια τέτοια περίπτωση, μόνο με αυτόματο πιλότο και τις πληροφορίες για τη θέση του από το GPS είναι απαγορευτική. Και αυτό, διότι η καταιγίδα μπορεί να έχει επηρεάσει την ικανότητα του τελευταίου να προσδιορίσει τη σωστή θέση του αεροσκάφους: απόκλιση από 100 ώς 200 μέτρα, όταν το φυσιολογικό είναι λιγότερα από 10 μέτρα. Επίσης, σε μεγάλες καταιγίδες είναι πιθανό να διακοπούν όλα τα GPS σήματα – ακόμη και αυτά που χρησιμοποιούμε στα Ι.Χ. μας».

4) Τα καρδιαγγειακά προβλήματα επηρεάζονται από τις μαγνητικές καταιγίδες;

«Ναι, καθώς αυτό που δημιουργείται από τις μαγνητικές καταιγίδες είναι ουσιαστικά ραδιενέργεια».

Image
5) Αληθεύει ότι το 2012 θα είμαστε στο υψηλότερο σημείο του ηλιακού κύκλου και θα έχουμε πολλές μαγνητικές καταιγίδες εκείνη τη χρονιά;

«Ναι. Και, μάλιστα, όταν ο ηλιακός κύκλος αρχίζει να πηγαίνει προς τα κάτω, μετά την κορύφωση, τότε είναι που περιμένουμε τις περισσότερες μαγνητικές καταιγίδες. Δηλαδή, από το 2012 έως περίπου το 2014… Και οι πέντε δορυφόροι του “THEMIS” θα είναι ακόμη επάνω τότε, και υπολογίζουμε ότι θα τα πάνε πολύ καλά».Η Ελλάδα θα επηρεαστεί από τις επερχόμενες μαγνητικές καταιγίδες;

«Η Ελλάδα είναι σε πολύ καλή θέση σε σχέση με παλαιότερα. Πριν από 2.000 χρόνια ο Βόρειος Πόλος ήταν πιο κοντά στην Ευρώπη. Οπότε, φαινόμενα όπως το σέλας ήταν πιο εμφανή εκεί. Τώρα ο Βόρειος Πόλος έχει μεταφερθεί προς τον ανατολικό Καναδά. Κάτι που εξηγεί και τη μεγάλη μαγνητική καταιγίδα στο Κεμπέκ το 1989, που παρέλυσε το ηλεκτρικό της περιοχής και 6.000.000 άνθρωποι έμειναν χωρίς ρεύμα για εννιά ώρες, ενώ το σέλας έφτασε ώς το Τέξας! Τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς μια άλλη μαγνητική θύελλα επηρέασε τα μικροτσίπ της χώρας, με αποτέλεσμα να παραλύσει το χρηματιστήριο. Οταν δημιουργούνται, όμως, οι πολύ έντονες μαγνητικές καταιγίδες, τότε τα φαινόμενα αυτά εξαπλώνονται σε χαμηλότερα γεωγραφικά πλάτη και θα είναι εμφανή και στην Ελλάδα. Αλλά αυτό συμβαίνει πολύ αραιά, περίπου μια φορά στα 50 χρόνια».

6) Υπάρχει κίνδυνος μια πολύ μεγάλη μαγνητική καταιγίδα να προκαλέσει ένα παγκόσμιο ηλεκτρονικό μπλακ άουτ;

«Καθώς γινόμαστε ολοένα και πιο εξαρτημένοι από τους δορυφόρους, οι επιπτώσεις των μαγνητικών καταιγίδων γίνονται, ταυτόχρονα, ολοένα και πιο σημαντικές. Σκεφτείτε ότι, π.χ., δορυφόροι που μεταδίδουν ραδιοφωνικά σήματα (ΧΜ, TV) πιθανόν να παραλύσουν, καθώς επίσης και τα τηλεφωνικά σήματα που εξαρτώνται από τη δορυφορική αναμετάδοση. Τα κομπιούτερ δεν επηρεάζονται τόσο· εκτός, βέβαια, από τα μπλακ άουτ στη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας, που μπορούν να συμβούν σε υψηλά γεωγραφικά πλάτη».

Image
7) Υπάρχει κίνδυνος να εξαφανιστεί και το ανθρώπινο είδος από μια σούπερ μαγνητική καταιγίδα;
«Κανείς δεν ξέρει ακόμη. Αυτά τα φαινόμενα μελετώνται και σε άλλους πλανήτες – όπως στον Αρη, ο οποίος έχει πολύ πιο αραιή ατμόσφαιρα σε σχέση με παλαιότερα. Κάθε μερικές χιλιάδες χρόνια υφίσταται εναλλαγή του μαγνητικού πεδίου από βόρειο σε νότιο. Τις εποχές εκείνες που γίνονται οι εναλλαγές αυτές, υπάρχει πιθανότητα η ακτινοβολία να γίνει πιο έντονη και αυτό ενδέχεται να επηρεάσει τόσο τους ανθρώπους όσο και τη ζωή στον πλανήτη μας».
Image
Advertisements

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s