ΒΕΡΟΛΙΝΟ – EAST SIDE GALLERY: Μετά Τη Μεγάλη Ανατροπή, Στην Ντίσνεϊλαντ του Ψυχρού Πολέμου ( UNEDITED, ΜΕΓΑΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ…)

BERLIN – EAST SIDE GALLERY (LONG – UNEDITED VERSION…)

Μετά Τη Μεγάλη Ανατροπή, Στην Ντίσνεϊλαντ του Ψυχρού Πολέμου 

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Σπύρος Χατζηγιάννης

Έντυπο: ΕΨΙΛΟΝ, Ελευθεροτυπία

Image

Κάθε πόλη έχει την δικιά της ιστορία που πολύ συχνά είναι γραμμένη στους τοίχους της με μπογιά και στο μυαλό των κατοίκων της με έντονες και ανεξίτηλες αναμνήσεις. Η πτώση του τείχους του Βερολίνου το 1989 σήμανε όχι μόνο το τέλος της πολιτικής παράνοιας μεταξύ δύσης και ανατολής στην σκακιέρα της γερμανικής πόλης, αλλά, και την ανόρθωση μιας σειράς από καταπληκτικά γκραφίτι και ζωγραφιές σε ένα κομμάτι του τείχους που έμεινε όρθιο. Στην πόλη έφτασαν το 1990 118 καλλιτέχνες από 24 χώρες ( ανάμεσά τους ήταν και ένας έλληνας ζωγράφος ο 52χρονος Χρήστος Κούτσουρας από την Σάμο…), που με τους βερολινέζους συντρόφους τους, την φαντασία, τα σπρέυ και τα πινέλα τους συντέλεσαν στην δημιουργία της μεγαλύτερης γκαλερί σε ανοιχτό χώρο στον κόσμο που εκτείνεται σε μήκος 1.3 χιλιομέτρων στο τμήμα του τείχους δίπλα στον ποταμό Σπρέ και απέναντι από τον σιδηροδρομικό σταθμό Οστμπανόφ στην περιοχή Φρίντριχσαιν της πόλης. Η γκαλερί ονομάζεται East Side Gallery από την καλλιτεχνική ομάδα που ήταν υπεύθυνη για την δημιουργία της και που τώρα φροντίζει για την συντήρηση και την προστασία της. Λόγω των διάφορων φθορών που υπέστησαν οι μοναδικές αυτές ζωγραφιές τα τελευταία είκοσι χρόνια και με αφορμή την επέτειο της πτώσης του τείχους ο επικεφαλής της ομάδας ‘East Side Gallery’ o 54χρονος Ιρανός καλλιτέχνης Κάνι Αλάβι, κάλεσε τους δημιουργούς των 105 αυτών ζωγραφιών να τις στήσουν και πάλι από την αρχή, όπως έκαναν το 1990, για τον ειδικό εορτασμό που θα γίνει φέτος στην East Side Gallery στις 9 Νοεμβρίου. Μιλήσαμε μαζί του όπως και με την γερμανίδα Βερολινέζα ζωγράφο Πίτρα Σούντινγκερ για τα πως και τα γιατί αυτής της ιστορικής ζωγραφικής ‘αναστήλωσης’…. 

 

 

 Image

Ορδές τουριστών, από ισπανούς μουσικούς ως και βουδιστές μοναχούς, περπατάνε κατά μήκους της East Side Gallery και θαυμάζουν τις αναστηλωμένες ζωγραφιές επάνω σε αυτό το γερμανικό μίνι …σινικό ζωγραφικό τείχος. Τα 2/3 των έργων είναι ήδη έτοιμα και φρεσκοβαμμένα και πολλοί καλλιτέχνες έχουν για συμμάχους τους σε αυτόν τον ζωγραφικό επετειακό αγώνα σκάλες και σκαλωσιές που τους ανελκύουν στις δυπρόσιτες γωνιές του πρώην γκρίζου και θανατηφόρου τείχους για να προσθέσουν τις τελευταίες πινελιές στους απογόνους των αναμνήσεών τους. Καθώς περνάμε μπροστά από το καρτουνίστικο γκραφίτι του θρυλικού ‘Checkpoint Charlie’ μπροστά στο οποίο ποζάρει χαμογελαστή μια καλλονή, οι ζωγραφιές και τα γκραφίτι χτυπάνε τα μάτια μας με ρυθμό πολυβόλου Καλάσνικοφ: Το πορτραίτο του Αντρέι Ζαχάρωφ με την φράση ‘Αντρέι Ζαχάρωφ σε ευχαριστούμε’, διαδέχεται μια καταπληκτική ζωγραφιά του ‘Τραμπάντ’, του αμαξιού ‘σημαίας’ της πρώην ανατολικής Γερμανίας που είχε σκελετό από χαρτόνι και λίγο πιο κάτω βρίσκεται το πιο φημισμένο έργο αυτής της υπαίθριας γκαλερί, το ‘Αδερφικό Φιλί’ του ρώσου ζωγράφου Ντιμίτρι Βρούμπελ, που δείχνει τον Μπρέζνιεφ να φιλά παθιασμένα στο στόμα τον θρυλικό ανατολικογερμανό ηγέτη Έρικ Χόνεκερ. Ένα νεαρό ζευγάρι βραζιλιάνων δεν χάνουν χρόνο και προσθέτουν το δικό τους ζωντανό λάτιν φιλί μπροστά στο αναστηλωμένο αυτό πορτραίτο. Αφού περνάω μια εξωτική αφρικάνικη ζωγραφιά βλέπω στο βάθος τον Κάνι Αλάβι να συναρμολογεί με το πινέλο του την πανέμορφη εικόνα ενός κύματος ανθρώπων που διασχίζουν σαν χέλια ένα άνοιγμα του πεσμένου τείχους.

Image

Ήρθε το 1980 στο Βερολίνο μετά την πτώση του Σάχη στο Ιράν και τον ρωτάω τόσο για τις εμπειρίες του στην πόλη πριν από το 1989 όσο και για την ‘μούσα’ πίσω από την ζωγραφιά του: ‘’Οταν πρωτοήρθα στην πόλη έμεινα σε ένα κτίριο δίπλα στο Checkpoint Charlie, μερικά μέτρα από το τείχος όπου το νοίκι ήταν πολύ φτηνό γιατί ήταν μια επικίνδυνη περιοχή. Δίπλα μας υπήρχε ένα κτίριο της CIA που κατασκόπευε την άλλη πλευρά και στην αντίπερα όχθη μπορούσες να δεις στις τρύπες που είχαν κάποια κτίρια κάμερες της KGB, κάτι που μέσα στο σκοτάδι της περιόδου αυτής μου φαινόταν πολύ κωμικό! Κατάσκοποι εναντίον κατασκόπων δηλαδή σαν το γνωστό κόμικ’. Την συζήτησή μας παρακολουθεί, εν τω μεταξύ, όχι η CIA, αλλά ένα άλλο μέλος του πληρώματος των καλλιτεχνών της ‘εντοιχισμένης’ γκαλερί, η Πίτρα Σούντινγκερ. ‘Το σκοτάδι δεν ήταν μόνο ψυχικό τότε στις καρδιές των Βερολινέζων’, μου λέει. ‘Έμενα σε μια κατάληψη, από τις πολλές που υπήρχαν τότε, στο Σόνεμπεργκ στην δυτική πλευρά μαζί με πολλούς ανεξάρτητους και εναλλακτικούς καλλιτέχνες. Στην ανατολική πλευρά έκαιγαν κάρβουνο για την θέρμανσή τους τότε κάτι που δημιουργούσε ένα μαύρο σύννεφο πάνω από την πόλη.’. Μου λέει για τα τρελά πάρτυ που διοργάνωναν, για τα πανκ γκρουπ που ερχόντουσαν στην πόλη από όλες τις γωνιές του κόσμου και για τα καταστήματα που έκλειναν στις 6. 

Image

 

Δεν χάνω καιρό και τους ρωτάω τι έγινε όταν έμαθαν τα μαντάτα της πτώσης του τείχους. ‘Εγώ’, λέει και πάλι η Πίτρα, ‘ ήμουνα με τον φίλο μου Απόλο και όταν το ακούσαμε στο ράδιο κατά τις 2-3 τα ξημερώματα, μας φάνηκε σαν φάρσα λες και ερχόντουσαν οι εξωγήινοι, όπως γινόταν συχνά στην Αμερική στις ειδήσεις παλιότερα!’. Ο Κάνι χαμογελά με τα λόγια της και προσθέτει: ‘Όταν ξύπνησα το πρωί εκείνο έτρεξα στο παράθυρό μου και είδα την αξέχαστη εικόνα ενός πλήθους να τρέχει και να κραυγάζει διασχίζοντας τις σχισμές τους τείχους. Θυμάμαι ότι υπήρχαν τόσα πολλά διαφορετικά συναισθήματα ζωγραφισμένα στο πρόσωπό τους, κάποιοι μάλιστα κοιτούσαν αγχωμένα πίσω τους μπας και κλείσει κανείς τα ανοίγματα του τοίχου. Αυτή η ανάμνηση μου έδωσε την έμπνευση για το μετέπειτα έργο μου επάνω στον τοίχο.’.

Image

Πώς, όμως, κατέληξαν να ζωγραφίσουν επάνω στο τείχος εφιάλτη έπειτα;’. Ο Κάνι μου λέει ότι ‘το νέο ότι κάτι τέτοιο θα ήταν εφικτό διαδόθηκε πολύ γρήγορα στον καλλιτεχνικό κόσμο’ και η Πίτρα πρόσθεσε ότι ‘ σε ένα εναλλακτικό καφέ/μπάρ και κοινόβιο καλλιτεχνών στο Κρόιτζμπεργκ, που είχε το αστείο όνομα ‘Σλίπερ’, μια βερολινέζικη αργκό λέξη που σημαίνει φαρδύ εσώρουχο, καλλιτέχνες του ανατολικού και του δυτικού Βερολίνου σαν εμένα διέδοσαν την ιδέα και πήραν τα πινέλα τους για τον τοίχο.’. Ο Κάνι μου λέει ότι στην αρχή είχαν πρόβλημα να βρουν μπογιές, αλλά, αυτό έπειτα λύθηκε, συμπλήρωσε η Πέτρα, όταν μια παλιά βιοτεχνία χρωμάτων της ανατολικής Γερμανίας τους έδωσε τζάμπα μπογιές. ‘Βέβαια, είχαμε στην διάθεσή μας μόνο τέσσερα χρώματα: κόκκινο, κίτρινο, μαύρο και μπλε. Κάτι που είδαν με καλό μάτι έπειτα οι αρχές της πόλης, επειδή τα τρία χρώματα της Γερμανικής σημαίας πρωταγωνιστούσαν σε πολλές ζωγραφιές σαν την δική μου!’, μου λέει η Πίτρα. 

Image

Ποια ήταν η ατμόσφαιρα, λοιπόν, μεταξύ των καλλιτεχνών στον τοίχο τότε; ‘Όλοι ήταν ενθουσιασμένοι, οι κουβέντες μεταξύ μας έδιναν και έπαιρναν και όλοι ζωγραφίσαμε με πνοή την αγάπη μας για το ενωμένο Βερολίνο. Κανείς δεν έβγαλε τότε χρηματα από την φάση’, θα μου πει ο Κάνι. ‘Βέβαια, η μόλυνση και η κίνηση από τα αμάξια Τραμπάντ, ήταν απίστευτη γύρω μας. Σκέψου ότι 160.000 αμάξια διερχόντουσαν κάθε μέρα από το σημείο εκείνο. Οι οδηγοί μας θεωρούσαν τρελούς γιατί ζωγραφίζαμε και γιορτάζαμε πάνω σε ένα τείχος που όλοι ήθελαν να γκρεμίσουν’, θα μου πει γελώντας η Πίτρα. 

Image

 

 ‘Επίσης’, θα επισημάνει ο Κάνι, ‘μεγάλο μέρος του τοίχους ανήκε σε ιδιώτες και είχαν το δικαίωμα να το γκρεμίσουν. Μετά από έναν μεγάλο αγώνα κατάφερα το 1991 το κομμάτι του τείχους εκεί να χαρακτηριστεί εθνικό μνημείο. Πίστευα και πιστεύω ότι πρέπει να διατηρήσουμε αυτό το κομμάτι της ιστορίας της πόλης και μέσω των εικόνων που οι καλλιτέχνες σαν εμάς πρόσθεσαν πάνω του να διδάξουμε τις επόμενες γενιές τι συνέβαινε εδώ πριν από το 1989. Θέλουμε να γκρεμίσουμε έτσι τα τείχη της άγνοιας που βρίσκονται υψωμένα μέσα στα μυαλά κάποιων ανθρώπων.’. Τον ρωτάω τι αισθάνεται, όμως, για τα 48 μέτρα του τείχους-γκαλερί, που κόπηκαν και μετακινήθηκαν πίσω από το υπόλοιπο τείχος για μια νέα τουριστική προβλήτα και επιχείρηση μπροστά στον ποταμό Σπρέ όσο και για ένα κτίριο συναυλιακών χώρων απέναντι από την γκαλερί που αποτελεί ένα αισθητικό έκτρωμα στον βερολινέζικο ορίζοντα: ‘Από την μία ανησυχούμε ότι οι αρχές της πόλης και άλλοι επενδυτές θα κόψουν και άλλα σημεία του τείχους και θα χτίσουν και άλλα ακαλαίσθητα κτίρια για τουριστικούς λόγους. Από την άλλη όμως οι ίδιες οι επιχειρήσεις χρειάζονται το τείχος αυτό για να προσελκύσουν τουρίστες.’. Η Πίτρα προσθέτει ότι ‘οι επιχειρήσεις αυτές βγάζουν τόσα χρήματα από την γκαλερί μας, αλλά, δεν μας έδωσαν ούτε ένα ευρώ για την αναστήλωση των έργων μας.’. 

Image

 Πώς χρηματοδότησαν το εγχείρημά τους, λοιπόν και πόσο εύκολο ήταν να βρουν και πάλι όλους τους καλλιτέχνες που έδωσαν το παρών εκεί πριν από είκοσι χρόνια; ‘Στην αρχή κανείς δεν ενδιαφερόταν να με βοηθήσει. Τελικά μετά από πολύ τρέξιμο κατάφερα να μαζέψω 2.5 εκατομμύρια ευρώ από την κυβέρνηση και από ιδιώτες. Έτσι μπορούμε, πλέον, να πληρώσουμε 3.000 ευρώ κάθε καλλιτέχνη και να καλύψουμε τα έξοδα. Κάποιους καλλιτέχνες δεν μπορέσαμε να τους βρούμε, κάποιοι είναι πολύ γερασμένοι για να έρθουν ενώ τέσσερις έχουν πεθάνει από τότε.’. Καθώς ο Κάνι, τελειώνει την φράση του, τα πλήθη συρρέουν γύρω μας, όλοι εξοπλισμένοι με ψηφιακές κάμερες, και η Πίτρα μου λέει ότι ‘έχουμε πολλούς τουρίστες από την Νότια Κορέα που βλέπουν στο τείχος αυτό ένα σύμβολο ελπίδας για την διχοτόμηση που υφίσταται η χώρα τους.’. Και ενώ οι τουρίστες ‘πεθαίνουν’ για να δουν αυτή την μοναδική γκαλερί οι βερολινέζοι δεν έχουν τον ίδιο ενθουσιασμό. Μια πρόσφατη δημοσκόπηση του Der Spiegel έδειξε ότι μόνο το 27% των κατοίκων της πόλης συμφωνούν με την αναστήλωση του τείχους-γκαλερί! Πώς το εξηγεί αυτό ο Κάνι; ‘Δεν εκπλήσσομαι. Πολλοί βερολινέζοι θέλουν να ξεχάσουν την επώδυνη περίοδο που πέρασε η πόλη. Δεν θέλουν να έχουν κάτι που να τους το θυμίζει συνεχώς. Το ενδιαφέρον για το τείχος, όμως, στον εθνικό και στον διεθνή χώρο είναι τεράστιο ενώ οι πιτσιρικάδες βερολινέζοι λατρεύουν το τείχος. Δεν ανησυχώ λοιπόν.’. 

Image

 

. Έχοντας κατά νου την μεταβατική περίοδο που διανύει τώρα το Βερολίνο, όπου ο τουρισμός και οι τρέντι επισκέπτες αλλάζουν την εναλλακτική παράδοση της πόλης, τα φτηνά νοίκια της τείνουν να γίνουν παρελθόν και κτίρια σύμβολα της ιστορίας του ανατολικού μέρους της πόλης, όπως το καταπληκτικό, αρχιτεκτονικά, κτίριο της ανατολικογερμανικής κυβέρνησης, γκρεμίζονται χωρίς δεύτερες σκέψεις, αναρωτιέμαι παρέα με τους συνομιλητές μου ποιο είναι το μέλλον της γκαλερί, των καλλιτεχνικών τους σχεδίων και της πανέμορφης πολής τους. ‘Το ποιο σημαντικό πράγμα για αυτήν την γκαλερί’, μου λέει η Πίτρα, ‘ είναι ότι συμβολίζει μια ειρηνική επανάσταση. Πιστεύω ότι οι ζωγραφιές μας θα μείνουν εδώ τουλάχιστον για άλλα 500 χρόνια.’. Συμφωνεί μαζί της και ο Κάνι και προσθέτει: ‘Νομίζω ότι αυτή η γκαλερί μπορεί να συμβάλει για να πέσουν και σε άλλα μέρη του κόσμου τα ψυχικά και φυσικά τείχη που χωρίζουνε λαούς, όπως στην Κορέα και την Παλαιστίνη. Η ελεύθερη και αυθόρμητη τέχνη σαν αυτή που βλέπεις εδώ τώρα στην East Side Gallery μπορεί να μας ενώσει και να επουλώσει τις πληγές και τα λάθη του παρελθόντος. Είναι μια χρωματιστή ελπίδα για το Βερολίνο σε μια περίοδο παγκόσμιας κρίσης….’  

Image

 

 

Διαβάστε…………..1…………..

 

Σβεν Ρέγκενερ, «Το μπλουζ του Βερολίνου», εκδ. Αγρα

Η ιστορική αλλαγή μέσα από τα μάτια του Φρανκ, ενός μπάρμαν που ζει στο Δυτικό Βερολίνο, αδιάφορου για τα όσα συντελούνται γύρω του, αφού «όταν έπεσε το τείχος, εκείνος έπινε μπίρες».

…………..2…………..

Πέτερ Σνάιντερ, «Ο άνθρωπος που δρασκέλιζε το τείχος», εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας

Καθημερινές ιστορίες ανθρώπων και από τις δύο πλευρές του τείχους.

…………..3…………..

Eloise Schindler, «Α Mighty Fortress Was The Berlin Wall: Stories of Culture, the Cold War and the Kreuzberg Kiez», Xlibris Corporation, 2001

Ενα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, που περιγράφει τις προσωπικές εμπειρίες της συγγραφέως στο Κρόιτσμπεργκ πριν και μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου.

Δείτε

…………..1…………..

Βόλφγκανγκ Μπέκερ, «Goodbye Lenin», 2003

Η κατ’ εξοχήν ταινία για τη «νέα εποχή» στη Γερμανία. Λίγο μετά την πτώση του τείχους, ο νεαρός Αλέξ αναπαριστά στην κυριολεξία μια εικονική, ανύπαρκτη πια Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας, για να προστατεύσει από το σοκ την άρρωστη μητέρα του, η οποία αγνοεί παντελώς τα κοσμοϊστορικά γεγονότα που έχουν συντελεστεί γύρω της.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s