Οικολογική Βίκινγκ Πρωτοπορία Made in Denmark Συνέντευξη με τον Κρίστιαν Έγκε επικεφαλή του Danish Ecological Council

Οικολογική Βίκινγκ Πρωτοπορία Made in Denmark

Συνέντευξη με τον Κρίστιαν Έγκε επικεφαλή του Danish Ecological Council

Dan Eco 11

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Περιοδικό Ε, Ιούνιος 2009

Συνέντευξη: Σπύρος Χατζηγιάννης

Η επιστροφή στο θετικό περιβαλλοντικό μέλλον του πλανήτη μας για μια αντι – οικολογική και καθόλου λογική χώρα σαν την Ελλάδα, φαίνεται να περνά από την Δανία των λογικών και οικολογικών μοντέρνων Βίκινγκ. Ο Κάρολος Παπούλιας σε  επίσκεψή του στην χώρα στο παρελθόν έπλεξε τα εγκώμια των Δανών για την τεράστια περιβαλλοντική πρόοδο της μικρής σε μέγεθος και μεγάλης σε ποικίλα περιβαλλοντικά έργα χώρας τους. Επισημαίνοντας, παράλληλα, την οικολογική παρακμή της χώρας μας. Αν υπήρχε Ολυμπιάδα Οικολογίας, λοιπόν, η Δανία θα κατατρόπωνε τα χρυσά μετάλλια με τα αστείρευτα και παγκοσμίως πρωτοποριακά περιβαλλοντικά προγράμματά της.

Το 1971 η Δανία ήταν η πρώτη χώρα στον κόσμο που ίδρυσε υπουργείο για την προστασία του περιβάλλοντος. Σήμερα είναι ενεργειακά ανεξάρτητη και έχει την χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας ανά μονάδα του ακαθόριστου εθνικού προιόντος στην Ευρωπαική Ένωση και διαθέτει την πιο καθαρή τεχνολογία καθαρισμού του άνθρακα παγκοσμίως.. Οι Δανοί, χειρίζονται με μαεστρία τα ενεργειακά πνευμόνια του Σκανδιναβού Αίολου. Το 20% του ηλεκτρισμού τους παράγεται από τους ασκούς του Αιόλου, που σήμερα ονομάζονται αιολικά πάρκα. Μέσα σε τριάντα χρόνια το κόστος της αιολικής ενέργειας μειώθηκε κατά 75% στην χώρα τους και δανέζικες εταιρείες κατασκευάζουν το 40% των αιολικών τουρμπίνων της παγκόσμιας αγοράς! Η χώρα διαθέτει μια πλειάδα προηγμένων παράκτιων αιολικών πάρκων σαν το Χορνς Ρεβ και το νησί, οικολογικό – θαύμα Σάμσο παράγει το 100% της ηλεκτρικής του ενέργειας από τις 11 αιολικές τουρμπίνες του στο έδαφός του και τις 10 παράκτιες. Ενώ στην Δανία υπάρχουν περίπου 4.000 φάρμες βιολογικών προιόντων και αμέτρητες οικολογικές κοινότητες.

Dan Eco 12

Μιλήσαμε με τον Κρίστιαν Έγκε τον επικεφαλή του δανέζικου μη κυβερνητικού περιβαλλοντικού οργανισμού ‘Danish Ecological Council’ – ‘Δανέζικο Οικολογικό Συμβούλιο’ που ιδρύθηκε το 1991. Είναι ένας πολύ ιδιαίτερος οργανισμός σε σχέση με άλλες δανέζικες περιβαλλοντικές οργανώσεις γιατί πέρα από τον ακαδημαικό χαρακτήρα της έρευνάς του γύρω από τις περιβαλλοντικές πολιτικές, ταυτόχρονα, προσπαθεί να ενημερώσει και να έχει ένα σχετικό διάλογο τόσο με τους πολιτικούς όσο και με το ευρύ κοινό. Το παραπάνω συμβούλιο εκδίδει και το περιοδικό ‘Global Okologi’ (Παγκόσμια Οικολογία) και υποστηρίζει τον δημόσιο διάλογο σε περιβαλλοντικά θέματα παράγοντας ενημερωτικό υλικό, αναλύσεις, βιβλιαράκια και περιβαλλοντικές εκθέσεις και αναφορές.

Ο Έγκε μας ανέλυσε το μυστικό της επιτυχίας των κύριων Δανέζικων περιβαλλοντικών προγραμμάτων, όπως τα πάρκα αιολικής ενέργειας, τα προγράμματα διατήρησης ενέργειας και αποτέφρωσης απορριμμάτων, το σύστημα της συνοικιακής κεντρικής θέρμανσης κτλ. Και μας έκανε ένα λογικό και οικολογικό …Βίκινγκ σινιάλο για τη ρότα που πρέπει να ακολουθήσει το περιβαλλοντικά σακατεμένο βαπόρι της χώρας μας ώστε να μην βυθιστεί στο πέλαγος της παράλογης οικολογικής ακυβερνησίας…

IMG_9146SortHvid

1) Ποια πιστεύετε ότι είναι τα πιο σημαντικά περιβαλλοντικά επιτεύγματα της Δανίας τα τελευταία είκοσι χρόνια;

Κατ’ αρχάς η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και ειδικότερα οι πρωτοποριακές μας κινήσεις για την παραγωγή αιολικής ενέργειας. Έπειτα, τα προγράμματά μας για την διατήρηση της ενέργειας, στα οποία πρωτοστατούν η συμπαραγωγή ενέργειας και η συνοικιακή κεντρική θέρμανση. Για παράδειγμα, η απόδοση ενέργειας ενός σταθμού ηλεκτροπαραγωγής, που δεν εφαρμόζει την συμπαραγωγή, μπορεί να φτάσει το 45% με το υπόλοιπο 55% να πηγαίνει χαμένο. Η συμπαραγωγή ενέργειας, λοιπόν, φροντίζει αυτό το χαμένο ποσό να χρησιμοποιείται για την θέρμανση νερού το οποίο με την σειρά του χρησιμοποιείται, μετέπειτα, για την κεντρική θέρμανση ολόκληρων συνοικιών. Επίσης, είναι πολύ σημαντικό ότι είμαστε ενεργειακά απεξαρτοποιημένοι από άλλες χώρες, μιας και στις αρχές του ’70 η ενεργειακή μας δίψα καλυπτόταν κατά 94% από την εισαγωγή πετρελαίου, ενώ τώρα μάλιστα εξάγουμε και το πλεόνασμα της ενέργειάς μας. Αλλά αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με τις ‘πράσινες’ επιλογές μας, αλλά, και με τις ανακαλύψεις κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου από την χώρα μας στην βόρεια θάλασσα. Το πιο σημαντικό περιβαλλοντικό μας επίτευγμα, πάντως, είναι το συνεχώς αυξανόμενο μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην παραγωγή ενέργειας της Δανίας.

2) Πώς επηρέασαν οι πετρελαικές κρίσεις της δεκαετίας του ’70 το περιβαλλοντικό πρόγραμμά της χώρας σας;

Νομίζω ότι και οι δύο πετρελαικές κρίσεις το 1972 και το 1979 ήταν σημαντικές για μας, για να κάνουν τον πληθυσμό μας να καταλάβει πως δεν είχαμε απεριόριστη πρόσβαση στα ορυκτά καύσιμα. Και αυτό έκανε εφικτό, επίσης, για την τότε κυβέρνηση να επιβάλλει μεγάλους ενεργειακούς φόρους για πρώτη φορά το 1974 και να τους διατηρήσει σε υψηλά επίπεδα ακόμη και όταν οι τιμές των καυσίμων ελαττώθηκαν την δεκαετία του ’80. Αρχικά αυτοί οι φόροι δεν έγιναν αποδεκτοί από την πλειοψηφία των Δανών. Ήταν πολύ σημαντικοί ώστε να βελτιώσουμε τις επιδόσεις μας στην διατήρηση ενέργειας. Οι φόροι αυτοί ήταν ένα πρακτικό κίνητρο για τους Δανούς πολίτες να αποδεχτούν τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τις φιλικές περιβαλλοντικές πολιτικές του κράτους. Θυμάμαι ότι όταν τον χειμώνα του 1972 είχανε καθιερωθεί οι Κυριακές όπου δεν επιτρεπόταν η χρήση αυτοκινήτων, έβλεπε κανείς πολλούς Δανούς να τρέχουν με ρόλερ πατίνια στους έρημους αυτοκινητόδρομους της χώρας!

Dan Eco 5

3) Πόσο σημαντικά ήταν για την ανάπτυξη του περιβαλλοντικού κινήματος της Δανίας τα δημοφιλή για την εποχή εναλλακτικά κοινωνικά γκρουπ και η εναλλακτική κουλτούρα ομάδων σαν τους χίπις, τους ακτιβιστές ενάντια στην πυρηνική ενέργεια και τους αυτοεξουσιαστές της Κριστιάνια στην Κοπεγχάγη, την πιο φημισμένη κατάληψη του κόσμου;

Νομίζω ότι, όντως, έπαιξαν και αυτές οι ομάδες ένα ρόλο στο ζήτημα αυτό, αλλά, μην ξεχνάτε ότι αυτό το εναλλακτικό κοινωνικό κίνημα του ’70 ήταν πολύ πλατύ. Είχε πολλές κατευθύνσεις και μία από αυτές ήταν η περιβαλλοντική ευαισθησία. Αυτό που ήταν πολύ σημαντικό τότε ήταν ότι η πολύπλευρη αυτή εναλλακτική ‘ζύμωση’ έφερε κοντά μια ποικιλία ανθρώπων που αλληλοβοηθήθηκαν με βάση κοινούς περιβαλλοντικούς στόχους. Πολλοί διανοούμενοι συνεργάζονταν με τεχνίτες, οι οποίοι κατασκεύαζαν μετέπειτα μονάδες παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως ανεμόμυλους, συσκευές θέρμανσης με βάση την ηλιακή ενέργεια κτλ. Αυτό που είχε μεγάλη σημασία για την Δανία τότε, είναι ότι αυτοί οι ‘εναλλακτικοί’ πολίτες ξεκίνησαν έναν πολύ δημιουργικό και ουσιώδες διάλογο με τους ανθρώπους της βιομηχανίας της χώρας. Οι μεγάλες εταιρείες στην αρχή ήταν αρνητικές προς τις πράσινες μορφές ενέργειας, αλλά, σιγά – σιγά πείστηκαν να στρέψουν το βλέμμα τους προς τα εκεί και να συνεργαστούνε, μάλιστα, με τους εναλλακτικούς συμπολίτες τους!

Dan Eco 7

4) Πολλοί λένε ότι την περίοδο εκείνη σημαντικό ρόλο για την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση των Δανών έπαιξε και η ‘Εταιρεία Προστασίας της Φύσης’ της χώρας σας…

Το μέγεθος αυτού του οργανισμού επηρέασε κυρίως τα ζητήματα τα οποία ήταν σχετικά με το υδάτινο περιβάλλον της Δανίας, αλλά και την δανέζικη κοινή γνώμη. Το ’70 είχαν γύρω στα 50.000 μέλη και το 1988 έφθασαν να έχουν 280.000, κάτι που τους έκανε τότε την μεγαλύτερη περιβαλλοντική οργάνωση στην Ευρώπη. Στα θέματα της ενέργειας και της προστασίας του κλίματος, όμως, υπήρχαν άλλοι οργανισμοί που έπαιξαν πιο σημαντικό ρόλο από την παραπάνω οργάνωση. Στα μέσα του ‘70 ξεκίνησε το έργο της μια μεγάλη μη κυβερνητική ομάδα ακτιβιστών με την ονομασία ‘Οργανισμός Πληροφόρησης Για την Πυρηνική Ενέργεια’. Έχουν μείνει στην ιστορία οι περίφημες κονκάρδες τους με την φράση ‘Πυρηνική Ενέργεια; Όχι, ευχαριστώ.’. Την περίοδο εκείνη η πλειοψηφία των πολιτικών και των βιομηχάνων ήθελαν πάρα πολύ να κατασκευάσουν πυρηνικούς σταθμούς στην χώρα μας. Έτσι το 1976 η οργάνωση αυτή έκανε μια περιβαλλοντική εκστρατεία ενάντια στην πυρηνική ενέργεια και υπέρ των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έως και το 1984, όταν τότε η βουλή μας απέρριψε την υιοθέτηση της πυρηνικής ενέργειας για την κάλυψη μέρους των ενεργειακών μας αναγκών. Ήταν μια απόλυτη νίκη για τον οργανισμό που άλλαξε το πολιτικό κλίμα της χώρας. Και ήταν το αποτέλεσμα της προσπάθειας κάποιων πολύ δημιουργικών ανθρώπων που πρόσφεραν πρακτικές λύσεις στο πρόβλημα της πυρηνικής ενέργειας. Πολλές μη κυβερνητικές οργανώσεις άλλων χωρών την περίοδο εκείνη στελεχώνονταν από αντιδραστικά και μονόπλευρα άτομα με τάσεις μηδενισμού που μιλούσαν σε ένα μικρό κομμάτι του πληθυσμού της χώρας τους. Στην Δανία, αντίθετα, το μυστικό της επιτυχίας των παραπάνω ακτιβιστών ήταν ότι μιλούσαν δημιουργικά και ουσιαστικά στην πλειοψηφία του πληθυσμού και προσπαθούσαν συνεχώς να πείσουν αυτή την ισχυρή πλειοψηφία με καινοτόμες ιδέες και πράξεις.

Dan Eco 8

5) Πώς οι συνεταιρισμοί αιολικής ενέργειας, στους οποίους συμμετέχουν πολλοί δανοί πολίτες σε συνεργασία με εταιρείες, βοήθησε στην επιτυχή προσπάθεια της χώρας να παράγει ηλεκτρισμό μέσω της αιολικής ενέργειας, φτάνοντας στο σημείο να είναι η πρώτη χώρα στον κόσμο όσον αφορά το ποσό (20%) του ηλεκτρισμού της που παράγεται από τους ασκούς του Αιόλου;

Στην αρχή οι συνεταιρισμοί αυτοί ήταν πολύ σημαντικοί γιατί εκείνον τον καιρό οι εταιρείες ηλεκτρισμού της χώρας δεν έβλεπαν με καλό μάτι την αιολική ενέργεια. Ήθελαν να χρησιμοποιήσουν την πυρηνική ενέργεια και να συνεχίζουν την παραγωγή ηλεκτρισμού σε εργοστάσια ενέργειας που έκαιγαν άνθρακα. Ήταν πολύ σημαντικό που οι συνεταιρισμοί αυτοί ανέπτυξαν την αιολική ενέργεια ιδρύοντας παράλληλα τα πρώτα αιολικά πάρκα. Έπειτα, από τις αρχές του ’90, οι εταιρείες ηλεκτρισμού συμμετείχαν και αυτές στους συνεταιρισμούς, συνειδητοποιώντας ότι η αιολική ενέργεια αποτελούσε ένα σημαντικό κομμάτι της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας. Για παράδειγμα, το πολύ πετυχημένο πάρκο αιολικής ενέργειας ‘Middelgrunden’ έξω από το λιμάνι της Κοπεγχάγης είναι κατά 50% ιδιοκτησία μιας εταιρείας ηλεκτρισμού και το υπόλοιπο 50% ανήκει σε 10 με 15.000 ιδιώτες που είναι μέτοχοι του συνεταιρισμού. Το 2004 150.000 οικογένειες στην Δανία ήταν μέλη τέτοιων συνεταιρισμών που το 1996 αριθμούσαν 2.100, ενώ το 2001 το 86% όλων των αιολικών τουρμπίνων στην Δανία είχαν τοποθετηθεί από τους συνεταιρισμούς αυτούς.

6) Ποιος ήταν ο ρόλος των πολιτικών αποφάσεων των κομμάτων σας και των περιβαλλοντικών τους πλάνων για την ανάπτυξη δημοφιλών περιβαλλοντικών πολιτικών στην Δανία;

Όπως ανέφερα πρωτύτερα, οι πετρελαικές κρίσεις του ’70 επηρέασαν τα κόμματά μας. Αυτό οδήγησε τα κόμματα να λάβουν διάφορα περιβαλλοντικά μέτρα. Μετά την πρώτη κρίση του ’72 έγινε μια μεταστροφή στα περισσότερα εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής από το πετρέλαιο στον άνθρακα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα, τότε ξεκίνησε σε μεγάλο βαθμό και η ανάπτυξη της μεθόδου της συμπαραγωγής ενέργειας ( ηλεκτρισμού και θερμότητας) με την συνεπακόλουθη ανάπτυξη της συνοικιακής κεντρικής θέρμανσης. Ενώ το τρίτο μέτρο ήταν το ξεκίνημα της χρήσης φυσικού αερίου.

Γύρω στο 1980, όμως, πάρθηκε η πιο σημαντική, ίσως, απόφαση για την ανάπτυξη του ενεργειακού μας τομέα με βάση τα περιβαλλοντικά κριτήρια. Η χώρα χωρίστηκε σε τρία τμήματα που θα έπρεπε να χρησιμοποιούν ένα συγκεκριμένο τύπο ενέργειας. Οι μεγάλες πόλεις χαρακτηρίστηκαν ως πόλεις με συνοικιακή κεντρική θέρμανση. Τα προάστια και οι μικρότερες πόλεις καθορίστηκαν ως περιοχές με χρήση φυσικού αερίου. Και η επαρχία της χώρας μπορούσε να υιοθετήσει άλλες μορφές ενέργειας. Η κεντρική κυβέρνηση έδωσε εντολή στις τοπικές δημοτικές αρχές να κάνουν τους δημότες τους να χρησιμοποιούν το φυσικό αέριο αν βρίσκονται μέσα στην συγκεκριμένη ζώνη, την συνοικιακή κεντρική θέρμανση αν μένουν στις πόλεις κτλ. Αυτό ήταν ένα πολύ μεγάλο πολιτικό θέμα τότε. Πολλοί Δανοί το απέρριψαν και κάποιοι έλεγαν ότι αυτό είναι ενάντια στην προσωπική τους ελευθερία. Οπότε ήταν πολύ σημαντικό, για την εφαρμογή του περιβαλλοντικού αυτού μέτρου, που υπήρχε γενική συναίνεση στο θέμα αυτό την περίοδο εκείνη μεταξύ της δανέζικης αριστεράς και της δεξιάς. Και οι δύο πολιτικές δυνάμεις το εφάρμοσαν πιστά.

Dan Eco 4

Στα μέσα του ’70 είχαμε μια συντηρητική κυβέρνηση και μετά μια σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση μέχρι το ’82, όπου τότε την σκυτάλη πήρε για δέκα χρόνια η δεξιά. Το σχέδιο που κατάρτισε η τότε βουλή έδινε αρχικά εννιά χρόνια καιρό στα νοικοκυριά της χώρας να αντικαταστήσουν τα συστήματα θέρμανσης πετρελαίου που είχαν με φυσικό αέριο, ή, συνοικιακή θέρμανση. Μια σημαντική λεπτομέρεια εδώ ήταν ότι αν είχες θέρμανση με πετρέλαιο αυτό σήμαινε ότι είχες και μια δεξαμενή πετρελαίου, που τότε στην Δανία βρίσκονταν σε υπόγεια, ή, κάτω από το έδαφος και ήταν πολύ επιρρεπής στην σκουριά. Το κράτος τις επέβλεπε, λοιπόν, και μετά από κάποιο χρονικό διάστημα έπρεπε να σταματήσει η χρήση τους λόγω του κινδύνου των διαρροών. Και όταν πέρασε η νομοθεσία για την αλλαγή μέσου θέρμανσης, αυτό έπρεπε να γίνει αυτομάτως αν η δεξαμενή αυτή ήταν πολύ παλιά, ή, μετά από εννιά χρόνια. Πολλοί δεξιοί και λαικιστές ήταν ενάντια στο μέτρο, αλλά, τελικά έγινε αποδεκτό και σήμερα το 50% των δανέζικων νοικοκυριών χρησιμοποιούν την συνοικιακή θέρμανση. Σε αυτό ρόλο έπαιξαν και οι επιδοτήσεις που έδωσε το κράτος στους πολίτες για να αλλάξουν τα συστήματά τους. Τους έδωσε, φερ’ ειπείν τζάμπα τους απαραίτητους σωλήνες για την χρήση συνοικιακής θέρμανσης και έτσι το σύστημα αυτό θέρμανσης έγινε ακόμη πιο φτηνό και πιο ελκυστικό από το πετρέλαιο για τον δανό καταναλωτή. Έτσι σήμερα στην κεντρική Κοπεγχάγη το σύστημα συνοικιακής θέρμανσης της εταιρείας CTR εξυπηρετεί 275.000 νοικοκυριά, δηλαδή το 90 με 95% του πληθυσμού της περιοχής.

Dan Eco 10

7) Έχει αναφερθεί, επίσης, ότι σημαντικά κομμάτια της περιβαλλοντικής πολιτικής της ευρωπαικής ένωσης βασίζονται σε περιβαλλοντικά προγράμματα που εφαρμόστηκαν για πρώτη φορά στην χώρα σας. Μπορείτε να μας δώσετε ένα, δύο παραδείγματα;

Όντως, αυτό ισχύει και η πολιτική μας σχετικά με τα απόβλητα είναι ένα καλό παράδειγμα, που νομίζω θα ενδιέφερε και την χώρα σας. Στις δεκαετίες του ’60 και του ’70 ξεκινήσαμε να αποτεφρώνουμε ένα μεγάλο μέρος των σκουπιδιών μας. Αλλά στις αρχές της δεκαετίας του ’80 είχαμε ένα μεγάλο πρόβλημα ρύπανσης από τις διοξίνες που παράγονταν από την καύση των σκουπιδιών. Μετά από πολλές και εκτενείς διαπραγματεύσεις και συζητήσεις η βουλή μας πέρασε μια καινούργια νομοθεσία σχετικά με την αποτέφρωση των απορριμμάτων με πολλές τεχνικές απαιτήσεις.

Αρχικά υπήρξε η απαίτηση, που έγινε πραγματικότητα, οι μονάδες αποτέφρωσης να λειτουργούν καθημερινά και όλο το εικοσιτετράωρο σε μια θερμοκρασία 800 βαθμών Κελσίου, ή, παραπάνω. Και αυτό γιατί πάνω από αυτή την θερμοκρασία η καύση των σκουπιδιών δεν παράγει διοξίνες. Την μέθοδο αυτή, λοιπόν, μετέπειτα μιμήθηκε η Ευρωπαική Ένωση. Επίσης, παράλληλα με την παραπάνω νομοθεσία στην Δανία εφαρμόσαμε αυτό που ονομάζεται ‘ιεραρχία των αποβλήτων’. Εδώ η πρώτη προτεραιότητα ήταν η ελαχιστοποίηση του ποσού των αποβλήτων, η δεύτερη ήταν η ανακύκλωσή τους, η τρίτη η αποτέφρωση και στον πάτο βρισκόταν το πέταμα των σκουπιδιών στις χωματερές. Και αυτή η ιεραρχία των απόβλήτων αντιγράφηκε αργότερα από την ΕΕ στο πλαίσιο των αυστηρών οδηγιών της για τα απόβλητα στην ένωση.

Dan Eco 3

8) Δεν νομίζετε ότι πέρα από όλα τα παραπάνω στοιχεία, ένα ακόμη κύριο συστατικό της συνταγής των περιβαλλοντικών επιτυχιών της Δανίας είναι και η νοοτροπία, η κουλτούρα και ο χαρακτήρας των Δανών πολιτών;

Ναι, νομίζω ότι παίζουν και αυτά ρόλο. Σε σύγκριση με την χώρα σας, ας πούμε, έχουμε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη προς τις αρχές διακυβέρνησης. Η Δανία είναι μια χώρα με πολύ μικρή διαφθορά και με ένα ισχυρό κράτος πρόνοιας. Και οι περισσότεροι Δανοί γνωρίζουν ότι παρόλο που πληρώνουν υψηλούς φόρους, λαμβάνουν πίσω σημαντικά πράγματα από το κράτος. Έχουν πολύ καλά δημόσια νοσοκομεία και άριστα δημόσια σχολεία. Και φυσικά και εμείς έχουμε διαφθορά, αλλά, δεν συγκρίνεται με τα σκάνδαλα που συμβαίνουν σε χώρες όπως η Ιταλία, ή, η Ελλάδα.

9) Μπορεί λοιπόν η συνταγή της περιβαλλοντικής επιτυχίας της Δανίας να αντιγραφεί με επιτυχία από την Ελλάδα, που όπως και η χώρα σας στο παρελθόν, είναι εξαρτημένη ενεργειακά από το εισαγόμενο πετρέλαιο, ενώ έχει στην διάθεσή της ένα τεράστιο και ως επί το πλείστον ανεκμετάλλευτο δυναμικό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σαν την γεωθερμία, την αιολική και την ηλιακή;

Και βέβαια μπορείτε. Απαιτείται μια δυναμική αυτό-οργάνωση των πολιτών σας και ισχυρή πολιτική βούληση. Ενώ από ότι γνωρίζω έχετε και πολύ υψηλή ανεργία, ανάλογη με την ανεργία που είχαμε και εμείς την δεκαετία του ’80. Στην χώρα μας συνειδητοποιήσαμε ότι οι περιβαλλοντικές αυτές κινήσεις όπως οι επενδύσεις στην αιολική τεχνολογία και οι κατασκευές αιολικών πάρκων, μπορούν να χρησιμοποιηθούν πολύ αποτελεσματικά για την πάταξη της ανεργίας. Το σύστημα της συνοικιακής κεντρικής θέρμανσης, επίσης, που απαιτεί την εγκατάσταση πολλών σωλήνων στο έδαφος απαιτεί και αυτό πολλά εργατικά χέρια. Και στην χώρα μας οι τοπικοί φορείς μπορούν να δανειστούν απεριόριστα χρήματα από την κεντρική κυβέρνηση εάν αυτά προορίζονται να επενδυθούν σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην διατήρηση της ενέργειας. Αυτό το μοντέλο, λοιπόν, μπορεί να εφαρμοστεί και στην Ελλάδα. Μην ξεχνάτε ότι και ο πρόεδρος Ομπάμα κάνει παρόμοιες ‘πράσινες’ επενδύσεις στην Αμερική, την γενέτειρα της  τωρινής οικονομικής κρίσης.

Dan Eco 1

10) Τι έχει να προτείνει η έρευνα του οργανισμού σας επάνω στην κίνηση των αμαξιών στις πόλεις και το αστικό περιβάλλον, όσον αφορά το τεράστιο κυκλοφοριακό πρόβλημα και την μόλυνση της Αθήνας;

Για την ατμοσφαιρική ρύπανση της Αθήνας χρειάζεται να υιοθετήσετε το σύστημα των ‘περιβαλλοντικών ζωνών’, το οποίο εφαρμόζεται σε πολλές ευρωπαικές πόλεις όπως η Κοπεγχάγη και το Βερολίνο. Αυτό σημαίνει ότι μόνο αμάξια που πληρούν συγκεκριμένα όρια ρύπανσης μπορούν να εισέλθουν στις ζώνες αυτές. Εάν ένα αμάξι, ένα φορτηγό, ένα λεωφορείο είναι πετρελαιοκίνητα αυτό σημαίνει ότι θα χρειάζεται να έχουν ένα φίλτρο που θα κατακρατεί τα σωματίδια που εκπέμπουν. Και το άλλο μέτρο που χρειάζεται να παρθεί ενάντια στην κυκλοφοριακή συμφόρηση είναι η χρέωση  όσων αμαξιών εισέρχονται σε συγκεκριμένες ζώνες της πόλης κάτι που συμβαίνει στο Λονδίνο και την Στοκχόλμη. Ενώ παράλληλα με το τελευταίο μέτρο πρέπει να ενισχυθούν τόσο οι συγκοινωνίες με τα λεωφορεία της πόλης όσο και η χρήση ποδηλάτων. Στην Κοπεγχάγη, ας πούμε, το 1/3 της κυκλοφορίας στην πόλη γίνεται με ποδήλατα, το άλλο 1/3 με τις δημόσιες συγκοινωνίες και το υπόλοιπο 1/3 με ιδιωτικά αμάξια.

11) Ποια είναι η σημασία της παγκόσμιας ημέρας του περιβάλλοντος για την χώρα σας;

Όσο και αν ακούγεται περίεργο η συγκεκριμένη ημέρα δεν συμβολίζει κάτι το ιδιαίτερο στην χώρα μας και περνάει σχεδόν απαρατήρητη. Το οποίο είναι λίγο ειρωνικό αν αναλογιστεί κανείς τα περιβαλλοντικά μας επιτεύγματα. Ο εορτασμός αυτός φαίνεται να είναι μια συμβολική κίνηση δημοσίων σχέσεων.

Dan Eco 6

12) Στην χώρα σας τα ανεξάρτητα πράσινα κόμματα δεν είχαν ποτέ μεγάλα ποσοστά στις εκλογές. Γιατί συμβαίνει αυτό και πως προβλέπετε να κινηθούν στις επερχόμενες ευρωεκλογές τα άλλα πράσινα ευρωπαικά κόμματα;

Η χαμηλή δημοτικότητα των πράσινων κομμάτων της Δανίας οφείλεται σε δύο κύριους λόγους: Πρώτον, τα δύο μεγάλα κόμματα της χώρας μας είχαν ισχυρή ‘πράσινη’ πολιτική ατζέντα, απορροφώντας μεγάλο μέρος των πράσινων ψήφων. Και δεύτερον τα μικρά πράσινα κόμματα διοικούνταν από ερασιτέχνες και έδειχναν να έχουν ένα μονόπλευρο πολιτικό πρόγραμμα αποκλειστικά επικεντρωμένο στο περιβάλλον. Όσον αφορά τις ευρωπαικές εκλογές, πιστεύω ότι θα δούμε μεγάλα ευρωπαικά κόμματα να εφαρμόζουν περιβαλλοντικές πολιτικές στο πολιτικό τους πρόγραμμα. Μην ξεχνάτε ότι αρκετά κόμματα κινούνται οπορτουνιστικά, όσον αφορά το περιβάλλον, προσπαθώντας να δημιουργήσουν μια πλαστή προεκλογική πράσινη εικόνα για αυτά, έχοντας κατά νου το γεγονός ότι οι ψηφοφόροι στις μέρες μας νοιάζονται πολύ για αυτά τα ζητήματα. Και δυστυχώς δεν έχουν κάποιες σοβαρές περιβαλλοντικές πολιτικές να προσφέρουν στους ευρωπαίους πολίτες.

 

13) Ποια είναι η σημασία της Διάσκεψης της Κοπεγχάγης για τις κλιματικές αλλαγές τον προσεχή Δεκέμβριο;

Πιστεύω ότι χρειαζόμαστε ξεκάθαρες αποφάσεις για αυτό το ζήτημα πολύ σύντομα. Και η διαδικασία έχει ξεκινήσει για να καταλάβουν οι εμπλεκόμενοι ότι τέτοιου είδους αποφάσεις θα πρέπει να ληφθούν στην Κοπεγχάγη τον Δεκέμβριο. Αν δεν παρθούν συγκεκριμένες αποφάσεις θα έχουμε ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα. Δεν έχουμε πολύ χρόνο και δεν μπορούμε, πλέον, να αναβάλλουμε τις πολιτικές αποφάσεις που σχετίζονται με το πρόβλημα των κλιματικών αλλαγών.

14) Σύμφωνα με μια έρευνα του 2007  του οργανισμού ‘World Values Survey’σε 97 χώρες του κόσμου οι Δανοί είναι οι πιο ευτυχισμένοι άνθρωποι στον κόσμο. Σχετίζεται αυτό καθόλου με τα περιβαλλοντικά επιτεύγματα της χώρας σας;

Αυτή είναι μια δύσκολη ερώτηση. Κατά την γνώμη μου η ευτυχία δεν δημιουργείται από τα υλικά αγαθά, αλλά, από την αίσθηση ασφάλειας, την οικογένεια και τους φίλους που έχει κάποιος. Η Δανία έχει τα λιγότερα αυτοκίνητα ανά κάτοικο σε σχέση με τις γείτονες χώρες. Και αν συγκρίνετε την Δανία με την Αμερική, στην Αμερική υπάρχουν τόσοι εργασιομανείς που δουλεύουν 60 ώρες την εβδομάδα, που κερδίζουν έτσι πολλά λεφτά και έπειτα αγοράζουν ένα μεγάλο σπίτι και ένα μεγάλο αμάξι, νομίζοντας ότι αυτό θα τους κάνει ευτυχισμένους, κάτι με το οποίο διαφωνώ. Όταν οι Δανοί δηλώνουν ευτυχισμένοι σε τέτοιες έρευνες αυτό σχετίζεται με την κοινωνική ασφάλεια που νιώθουν. Μια κοινωνική ασφάλεια που συγγενεύει με την εμπιστοσύνη των πολιτών στο σύστημα, την εμπιστοσύνη τους προς τους πολιτικούς, πράγματα, δηλαδή, που επιτρέπουν την εφαρμογή της δυνατής περιβαλλοντικής πολιτικής στην χώρα μας. Κάτι το οποίο είναι δύσκολο αν οι πολίτες δεν εμπιστεύονται τους πολιτικούς και το πολιτικό σύστημα, όπως, νομίζω συμβαίνει στην χώρα σας αυτή την τελευταία περίοδο.

15) Εκτός από όλες αυτές τις περιβαλλοντικές επιτυχίες της Δανίας, υπάρχουν ίσως και κάποια περιβαλλοντικά προβλήματα που παραμένουν άλυτα στην χώρα σας;

Πρώτον οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής που χρησιμοποιούν άνθρακα επηρεάζουν αρνητικά τις κλιματικές αλλαγές. Το πρόβλημα είναι ότι έχουν ένα μεγάλο όριο ζωής, γύρω στα 30 με 40 χρόνια και είναι πάρα πολύ ακριβό το κράτος να τα αντικαταστήσει μέσα σε δέκα χρόνια, ας πούμε. Επιπλέον, κάποια από τα εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής μας κατασκευάστηκαν σε λάθος τοποθεσίες, πολύ μακριά από τις πόλεις μας. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να αξιοποιήσουμε το πλεόνασμα του ζεστού νερού τους για την συνοικιακή κεντρική θέρμανση. Για να συμβαίνει κάτι τέτοιο το εργοστάσιο ηλεκτροπαραγωγής θα πρέπει να απέχει το πολύ 50 με 60 χιλιόμετρα από κάποια συνοικία. Και μία από τις μεγαλύτερες μονάδες παραγωγής ηλεκτρισμού από άνθρακα βρίσκεται 100 χιλιόμετρα μακριά από την Κοπεγχάγη. Επίσης, έχουμε ακόμη υψηλή ρύπανση από τα αέρια του άνθρακα στην Δανία, η οποία είναι 10 τόνοι ετησίως ανά κάτοικο, που είναι λίγο μεγαλύτερη από τον μέσο όρο στην Ευρωπαική Ένωση. Αυτό οφείλεται στους σταθμούς ενέργειας της χώρας που καίνε άνθρακα και στο ότι δεν έχουμε υδροηλεκτρικά και πυρηνικά εργοστάσια. Οπότε πρέπει να σταματήσουμε σιγά – σιγά την χρήση του άνθρακα. Ελπίζουμε ότι πριν από το 2030 μπορούμε να πετύχουμε να παράγουμε το 50% του ηλεκτρισμού μας μέσω της αιολικής ενέργειας.

16) Σας πρόσφεραν κάποια ασπίδα προστασίας απέναντι στην παγκόσμια οικονομική κρίση τα περιβαλλοντικά σας επιτεύγματα;

Ναι, δεν υπάρχει αμφιβολία για αυτό. Ένας λόγος είναι ότι όσο λιγότερο εξαρτημένο είναι ένα κράτος από την εισαγωγή ορυκτών καυσίμων τόσο καλύτερα μπορεί να ανταπεξέλθει σε αυτή την κρίση. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι μια χώρα που βρίσκεται σε οικονομική κρίση μπορεί να καταπολεμήσει την ανεργία κάνοντας πράσινες ενεργειακές επενδύσεις με μακροπρόθεσμους στόχους.Dan Eco 11

Advertisements

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Ένας Ελβετός Καπιταλιστής Στην Βόρεια Κορέα

Ένας Ελβετός Καπιταλιστής Στην Βόρεια Κορέα

Felix 5

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Περιοδικό Ε, Μάρτιος 2013

Συνέντευξη: Σπύρος Χατζηγιάννης, 02.04.2013

 

Η Βόρεια Κορέα είναι η χώρα δαίμονας που συμμετείχε στον Άξονα του Κακού, όπως τον είχε εμπνευστεί με μπόλικη καουμπόικη σοφία ο Μπους τζούνιορ το 2002. Στις μέρες μας η πρόσφατη πυρηνική δοκιμή στην Ασιατική αυτή χώρα, οι πλούσιες σε πλουτώνιο απειλές της προς τις ΗΠΑ και οι ‘θηριωδίες’ της δυναστείας των Κιμ Γιόνγκ κάνουν τον κάθε δυτικό αναγνώστη να πλάθει στο μυαλό του σημεία και τέρατα για την Βόρεια Κορέα. Είναι όμως έτσι;

Αυτό σκέφτηκε ο 62χρονος Ελβετός επιχειρηματίας – καπιταλιστής Φέλιξ Αμπτ και το 2002 έφτασε στην χώρα, όπου έζησε για επτά χρόνια. Ταξιδεύοντας βαθιά στην Βορειοκορεάτικη καθημερινότητα, ψυχοσύνθεση και κουλτούρα, όπως κανείς άλλος Δυτικός.

Τον Δεκέμβριο του 2012 λοιπόν δημοσίευσε το βιβλίο – βόμβα με τίτλο ‘Ένας Καπιταλιστής Στην Β.Κορέα’ που φαίνεται ότι καταρρίπτει σαν Ελβετικός πύραυλος ακριβείας τους Δυτικούς μύθους για την χώρα και τους ανθρώπους της.

Felix 1

  1. Γιατί ζήσατε και δουλέψατε στην Β.Κορέα για επτά χρόνια, μια χώρα που έχει δαιμονοποιηθεί στα μάτια της Δύσης; Δεν φοβηθήκατε πριν να πατήσετε το πόδι σας εκεί;

Πριν να πάω στην Β.Κορέα είχα ζήσει για οκτώ χρόνια σε τρεις διαφορετικές ηπείρους και είχα πάει για δουλειές, ή, αναψυχή σε ακόμη περισσότερες. Είχα δει τις απότομες αλλαγές στην Κίνα και το Βιετνάμ. Αυτές οι χώρες είχαν δαιμονοποιηθεί παλιότερα όπως και η Β.Κορέα και αντιμετώπιζαν τότε παρόμοιες οικονομικές δυσκολίες. Δεν φοβόμουν λοιπόν να πάω εκεί. Το αντίθετο. Το έβρισκα συναρπαστικό και ήθελα να να ανακαλύψω την αλήθεια που κρύβεται πίσω από τις φρικτές ιστορίες που ακούμε στην Δύση για την χώρα.

  1. Πώς οι δημιουργικές επιχειρηματικές σας περιπέτειες στην χώρα, είτε μέσω της Ελβετο/Σουηδικής εταιρείας ΑΒΒ, της Σχολής Επιχειρήσεων της ΠιονγκΓιάνγκ, τον Οργανισμό Ευρωπαικών Επιχειρήσεων και της πρώτης Βορειοκορεάτικης φαρμακοβιομηχανίας με διεθνή ποιοτικά στάνταρ, επηρέασαν την αντίληψη των Βορειοκορεατών για την Δύση και για εσάς, αλλά και την δική σας οπτική επάνω στην κουλτούρα της χώρας ως ένας δυτικός επιχειρηματίας;

Αρχικά υπήρχαν φιλοσοφικές διαφορές μεταξύ μας. Εγώ ήμουν κάποιος που είχα μεγαλώσει στην καπιταλιστική αγορά της οικονομίας και οι βορειοκορεάτες συνεργάτες μου σε μια κεντρικά σχεδιασμένη σοσιαλιστική οικονομία. Επειδή όμως δεν είχαμε επιδοτήσεις από την κυβέρνηση, έπρεπε να μάθουν να ψάχνουν για πελάτες που θα ήθελαν και θα μπορούσαν να αγοράσουν τα προιόντα μας. Έμαθαν να παράγουν προιόντα που χρειάζονταν οι πελάτες μας και κατάλαβαν ότι έπρεπε να είμαστε ανταγωνιστικοί για να επιβιώσουμε. Π.χ., δεν μπορούσαν να καταλάβουν γιατί επέμενα να φτιάξουμε ένα τμήμα πωλήσεων και μάρκετινγκ αλλά όταν το στήσαμε και είδαν ότι μας έδωσε πολλούς νέους πελάτες, το υποστήριξαν με την καρδιά τους. Ξέρετε οι Βορειοκορεάτες εργάζονται σκληρά και διψάνε να μαθαίνουν. Απέκτησαν πολύ γρήγορα τις απαραίτητες ικανότητες για να τρέξουμε την επιχείρησή μας με επιτυχία.

Felix 3

  1. Ποια είναι κάποια στοιχεία της καθημερινότητας των Βορειοκορεατών για τα οποία εμείς στην Δύση δεν έχουμε ιδέα, πιστεύοντας, παράλληλα, ότι είναι άνθρωποι που στερούνται της ελεύθερης βούλησης που ελέγχονται από ένα παρανοικό καθεστώς; Αναφέρετε, ας πούμε, ότι οι πλαστικές εγχειρήσεις είναι δημοφιλείς για τις γυναίκες στην ΠιονγκΓιάνγκ…

Οι Βορειοκορεάτες δεν είναι σκλάβοι, ή, ρομπότ που περιμένουν να εκτελέσουν τις διαταγές της κυβέρνησης. Είχαμε έντονες συζητήσεις για το πως πρέπει να τρέξουμε τις επιχειρήσεις μας, μιλούσαν για την ιδιωτική τους ζωή, τα παιδιά τους, τις αναμνήσεις τους κτλ. Είχαν τις ίδιες χαρές, λύπες και ελπίδες που έχουν οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο. Σίγουρα, αντιμετώπιζαν καθημερινά την προπαγάνδα του κράτους τους, αλλά δεν την λάβαιναν πολύ στα σοβαρά. Καλαμπούριζαν για αυτή, έβλεπαν νοτιοκορεάτικες σαπουνόπερες, που δεν έπρεπε να παρακολουθούν, και ήταν πολύ καλύτερα ενημερωμένοι για τον έξω κόσμο από ότι οι αναγνώστες των Δυτικών εφημερίδων για τους Βορειοκορεάτες.Επίσης, υπάρχουν πολλά μέρη για να φάει κάποιος ένα χάμπουργκερ στην ΠιονγκΓιάνγκ!

Felix 2

  1. Είναι η Βόρεια Κορέα μια κομμουνιστική χώρα; Η πιο πρόσφατη αναθεώρηση του Συντάγματος της χώρας το 2009, απέρριπτε τον κομμουνισμό ως την ιδρυτική ιδεολογία της χώρας…

Ναι, η Β.Κορέα απορρίπτει τον κομμουνισμό και θεωρεί τον εαυτό της μια σοσιαλιστική χώρα με Κορεάτικα χαρακτηριστικά. Ακολουθεί μια δική της ιδεολογία, την λεγόμενη Juche, που μεταφράζεται συχνά ως ‘αυτάρκεια’. Είναι μια εθνική ιδεολογία που στοχεύει να γίνει η χώρα όσο το δυνατόν πιο ανεξάρτητη από τον υπόλοιπο κόσμο. Είναι το αντίθετο της παγκοσμιοποίησης, την οποία απορρίπτει. Παρόλο που η Β.Κορέα ζήτησε πολλές φορές από τις ΗΠΑ να υπογράψουν μια ειρηνευτική συμφωνία , αυτό απορρίφθηκε, και η Β.Κορέα κόλλησε σε μια εμπόλεμη θέση, νιώθοντας ότι είχε την υποχρέωση να αναπτύξει το δόγμα του Songun, ή, ‘Πρώτα ο Στρατός’, καθώς νιώθει ότι απειλείται σοβαρά από την υπερδύναμη.

  1. Πώς το λεγόμενο Songbun’, το ιεραρχικό σύστημα της χώρας, που βασίζεται στο πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό παρελθόν των πολιτών της χώρας επηρεάζει την οικονομική ζωή της Β.Κορέας;

Αρχικά το Songbun είχε πολύ μεγάλη σημασία. Το κόμμα των εργατών της Β.Κορέας χώριζε τον πληθυσμό σε τρεις κύριες τάξεις. Οι πρώην επαναστάτες, ήταν ‘η τάξη του πυρήνα’. Η ‘τάξη των εχθρών’ ήταν πρώην γαιοκτήμονες, enterpreneurs και γραφειοκράτες που δούλευαν για το αποικιοκρατικό καθεστώς των Γιαπωνέζων. Και η τρίτη ήταν η ‘αμφιταλαντευόμενη τάξη’, η μέση οδός μεταξύ των δύο παραπάνω. Αλλά από τα τέλη του ’90 όταν άρχισαν να εμφανίζονται οι αγορές και όλο και περισσότεροι Βορειοκορεάτες άρχισαν να ασχολούνται με επιχειρήσεις, οι διαχωριστικές γραμμές μεταξύ των τάξεων αυτών έγιναν θολές. Το χρήμα και όχι το Songbun χαρακτηρίζει σήμερα το κοινωνικό στάτους της ανερχόμενης μεσαίας τάξης και των εμπόρων.

  1. Τι σκέφτεστε όταν διαβάζετε στα δυτικά μίντια για ακραίες τραγωδίες που συμβαίνουν στην χώρα, όπως οι πρόσφατες ιστορίες για περιπτώσεις κανιβαλισμού στην επαρχία της Β.Κορέας, με χωρικούς να τρώνε τα νεκρά παιδιά τους, κάτι που δημοσιεύτηκε και στην εφημερίδα μας;

Αληθεύει ότι στα τέλη του ’90 υπήρξε ένας μεγάλος λιμός στην χώρα που σκότωσε πολύ κόσμο, αλλά από τότε δεν υπήρξαν παρόμοια φαινόμενα και οι άνθρωποι εκεί, στην πλειοψηφία τους, δεν πεθαίνουν της πείνας. Αλλά υπάρχει ακόμη υποσιτισμός. Ταξιδεύοντας κανείς στην χώρα, βλέπει καλλιέργειες παντού, ακόμη και σε απότομες πλαγιές, όπου οικογένειες και μεμονωμένα άτομα παράγουν αγροτικά προιόντα που τα πουλάνε έπειτα στις αγορές. Κατά καιρούς μπορεί να υπάρξουν ελλείψεις τροφίμων αλλά δεν υπάρχουν πλέον καταστροφές. Αμφιβάλλω πάρα πολύ αν ο κανιβαλισμός είναι ένα σοβαρό πρόβλημα. Μην ξεχνάτε, επίσης, ότι όλες οι ιστορίες στα ΜΜΕ πηγάζουν από Βορειοκορεάτες defectors και δεν επιβεβαιώνονται από ανεξάρτητες πηγές. Δεν ευσταθεί, λοιπόν, ιδιαίτερα η ιστορία των γονιών που τρώνε τα παιδιά τους.

Felix 8

  1. Η Δύση κατηγορεί έντονα την Β.Κορέα για τις πυρηνικές δοκιμές σαν την πρόσφατη εκεί. Πώς νιώθετε για αυτό, τι πιστεύουν οι άνθρωποι εκεί για το ζήτημα και επηρέασε την δουλειά σας αυτό το εκρηκτικό θέμα;

Οι δυτικοί κατηγορούν την χώρα ότι κατασκευάζει πυρηνικές βόμβες. Αλλά αυτή είναι η αντίδραση της Β.Κορέας στο γεγονός ότι οι εχθροί της την παραμελούν και την απειλούν εδώ και 60 χρόνια. Οι ΗΠΑ αρνήθηκαν επανειλλημένα να υπογράψουν τις ειρηνευτικές συμφωνίες που τους πρότεινε πολλές φορές η χώρα. Ο απλός κόσμος εδώ, όπως και οι εργαζόμενοί μου, ένιωθαν ότι τα πυρηνικά ήταν αναγκαία για να αποτρέψουν τυχόν επιθέσεις και ήταν περήφανοι για αυτά. Η Δύση επέβαλλε κυρώσεις που έκανε ακόμη πιο σκληρή την ζωή για νόμιμες Κορεάτικες και ξένες επιχειρήσεις στην Β.Κορέα και για τους απλούς ανθρώπους, επίσης. Φερ ειπείν, τα χημικά που χρειάζονται οι εταιρείες επεξεργασίας τροφίμων και οι φαρμακευτικές εταιρείες εδώ για να ελέγξουν τα προιόντα τους στα εργαστήριά τους, για να εξασφαλίζουν ότι δεν είναι μολυσμένα με κάτι, έχουν απαγορευτεί από τον ΟΗΕ.

  1. Πρόσφατα ο Γκίντο Βέστερβέλε, ο Γερμανός υπουργός εξωτερικών, ζήτησε από τον ΟΗΕ να επιβάλλει ακόμη αυστηρότερες κυρώσεις στην Β.Κορέα ενώ ο Άγγλος Σάιμον Τζένκινς, ο φημισμένος αρθρογράφος του Γκιάρντιαν υποστήριξε ότι αυτά τα μέτρα είναι άχρηστα και αχρείαστα. Ποια είναι η δική σας θέση;

Ο κύριος Βεστερβέλε δεν ξέρει τι λέει. Οι κυρώσεις δεν επηρεάζουν ποτέ τις ελίτ, αλλά τους απλούς πολίτες. Αν οι δυτικοί πολιτικοί πιέζουν εταιρείες σαν την ΑΒΒ και την Siemens, που ειδικεύονται στην παραγωγή και την διανομή ενέργειας, να μην φτιάχνουν σταθμούς παραγωγής ενέργειας στην χώρα, τότε οι απλοί Βορειοκορεάτες δεν θα έχουν φως, ενέργεια και θέρμανση στους εξαιρετικά βαρείς χειμώνες εδώ. Αυτοί θα υποφέρουν και θα αρρωστήσουν. Όχι η ηγεσία τους. Και τα δυτικά ΜΜΕ διακατέχονται από υποκρισία όταν κατηγορούν τους Βορειοκορεάτες ότι παραβιάζουν τις κυρώσεις γιατί μπορεί να μεταφέρουν ρευστό από και προς την χώρα. Οι ΗΠΑ έχουν απαγορέψει στις τράπεζές τους να στέλνουν ή να δέχονται δολάρια προς/από την Β.Κορέα. Η ΕΕ έχει απαγορέψει στις Ευρωπαικές τράπεζες να συνεργάζονται με τις Βορειοκορεατικές τράπεζες. Εγώ και το προσωπικό μου γίναμε ‘μεταφορείς ρευστού/cash couriers’ όταν πήγαμε στην Κίνα να αγοράσουμε εξοπλισμό για την βιοτεχνία μας. Δεν είχαμε άλλη επιλογή.

Felix 4

  1. Πόσο καλά πληροφορημένοι είναι οι Βορειοκορεάτες για την ζωή στην Δύση και την Νότια Κορέα;

Οι Βορειοκορεάτες είναι καλύτερα πληροφορημένοι για την Δύση από ότι η Δύση για αυτούς. Παρόλο που απαγορεύεται, πολλοί βλέπουν ξένες ταινίες σαν τον Τιτανικό και διαβάζουν ξένους λογοτέχνες σαν τον Χέμινγουεη. Όσοι ταξιδεύουν στο εξωτερικό δείχνουν τις φωτογραφίες και τα βίντεό τους σε φίλους και γνωστούς τους, στο σπίτι και την δουλειά τους. Δεκάδες χιλιάδες Βορειοκορεάτες πηγαίνουν νόμιμα στην Κίνα κάθε χρόνο για δουλειές και μεταφέρουν τις εντυπώσεις τους σε φίλους και συγγενείς τους έπειτα.

  1. Τί σας άρεσε περισσότερο στους Βορειοκορεάτες και τις σας ξένιζε ίσως;

Η Βόρεια Κορέα έχει επηρεαστεί πολύ από την κουλτούρα του Κομφουκιανισμού οπότε οι άνθρωποι εδώ σκέφτονται περισσότερο με βάση ιεραρχικές δομές από ότι εμείς στην Δύση που έχουμε μεγαλώσει σε κοινωνίες με μεγαλύτερη ισότητα. Επίσης, το θεωρούν πολύ περίεργο που οι δυτικοί συχνά κάνουν πράγματα μόνοι τους, γιατί οι Βορειοκορεάτες δρουν κατά κόρον μέσα σε μια ομάδα φίλων, ή, συναδέλφων, περνάνε ακόμη και τον ελεύθερό τους χρόνο έτσι! Δουλεύουν σκληρά και είναι πολύ πειθαρχημένοι. Αλλά, ταυτόχρονα, το ρίχνουν και έξω, π.χ., πάνε για Καραόκε, αθλούνται κτλ. Πολλές φορές διασκεδάζαμε έτσι με τους εργαζόμενούς μου. Λατρεύουν επίσης το κουτσομπολιό και τα ανέκδοτα. Και είναι ευγενικοί και φιλικοί άνθρωποι. Δυστυχώς το μονίμως Νο.1 θέμα στα δυτικά ΜΜΕ είναι οι περίπου 200.000 έγκλειστοι των φυλακών εδώ, που αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 1% του πληθυσμού, ενώ αγνοούν επιδεικτικά το υπόλοιπο 99%.

Felix 6

  1. Πολλά άρθρα και βιβλία ξένων δημοσιογράφων για την Β.Κορέα, παρουσιάζουν μια εφιαλτική καρικατούρα της χώρας. Πώς σχολιάζετε το φαινόμενο αυτό;

Αρκεί να σας πω ότι σχεδόν κανείς τους δεν έχει ταξιδέψει, ή, ζήσει στην χώρα. Οι πληροφορίες που έχουν προέρχονται από ιστορίες των Βορειοκορεατών αντιφρονούντων που έχουν δραπετεύσει από την Β.Κορέα στην Ν.Κορέα. Αλλά το 70% εξ αυτών είναι άνεργοι εκεί και οι ‘αποκαλύψεις’ που κάνουν σε δυτικούς δημοσιογράφους είναι, πιστεύω, συχνά ανακριβείς. Η δημοσιογράφος της Γουόλ Στριτ Τζέρναλ Μέλανι Κίρκπάτρικ, έβγαλε πέρισυ ένα βιβλίο με τίτλο ‘Απόδραση Από Την Β.Κορέα’, όπου έλεγε μεταξύ άλλων ‘η χώρα κρατά τους κατοίκους της στον Μεσαίωνα και κρατά τους ξένους και τα ξένα αγαθά έξω από την χώρα’. Αν αλήθευε κάτι τέτοιο, πώς εγώ πουλούσα ξένα αγαθά, μεταλλευτικό εξοπλισμό, είδη διατροφής και φάρμακα εκεί; Ο δημοσιογράφος της Ουάσινγκτον Ποστ, Μπλέην Χέρντεν, έγραψε την ιστορία ενός Βορειοκορεάτη δραπέτη από στρατόπεδο εργασίας με τίτλο ‘Απόδραση Από Το στρατόπεδο 14’. Το πρόβλημα ήτα βέβαια ότι ο τρόπος που παρουσίασε ο δραπέτης την ιστορία αρχικά ήταν διαφορετική από ότι έλεγε έπειτα. Και μην ξεχνάτε επίσης ότι το 90% των πληροφοριών της CIA για την χώρα προέρχεται από Βορειοκορεάτες που έχουν δραπετεύσει στην Ν.Κορέα.

Ενώ καθηγητής του πανεπιστημίου του Στάνφορντ στην Αμερική δήλωσε πρόσφατα ‘ότι κανείς δεν έχει διαβάσει στην Β.Κορέα εδώ και 60 χρόνια ένα βιβλίο που δεν είναι προπαγάνδα.’…

  1. Πώς κρίνετε τον ρόλο των ξένων ΜΚΟ στην Β.Κορέα που, κατά κόρον, βοηθάνε με προγράμματα αποστολής και διανομής τροφίμων εκεί;

Για πολύ καιτό οι ΗΠΑ ήταν ο μεγαλύτερος δωρητής τροφίμων στην χώρα. Αμφιβάλλω πολύ ότι το έκαναν για ανθρωπιστικούς λόγους. Οι ξένοι που ταξίδευαν μέσω του προγράμματος μέσα στην χώρα έβλεπαν πράγματα που οι κατασκοπευτικοί δορυφόροι αδυνατούν να καταγράψουν. Υπάρχουν αρκετές σχετικές ιστορίες κατασκοπείας. Επίσης, η ‘βοήθεια’ αυτή δημιουργεί μια κουλτούρα εξάρτησης, εμποδίζοντας έμμεσα τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις και την ανάπτυξη της παραγωγής τροφίμων της χώρας.

  1. Ινστιτούτα σαν την Παγκόσμια Τράπεζα αντιτίθενται στην παροχή πιστώσεων στην Β.Κορέα, κάτι, που όπως λέτε στο βιβλίο σας, εμπόδισε και τελικά παρέλυσε την λειτουργία της εταιρείας ΑΒΒ στην χώρα. Δεν είναι υποκριτικό η Δύση να κατηγορεί την χώρα ότι απομονώνεται από τον υπόλοιπό κόσμο όταν πολύ συχνά, εξωτερικοί παράγοντες, σαν τον παραπάνω, υποχρεώνουν την Β.Κορέα να παίξει αυτόν ακριβώς τον ρόλο;

Ινστιτούτα σαν το παραπάνω όπως και οι εμπορικές τράπεζες απαγορεύεται να συνεργαστούν με την χώρα. Το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ έχει απαγορέψει την χρήση των Google, Microsoft, Linkedin κτλ. από ξένους και ντόπιους στην χώρα. Δεν επιτρέπεται να εισάγουν τρόφιμα από την Γαλλία και την Ιταλία, ξένα αμάξια, πιάνα και, ακόμη χειρότερα, προιόντα απαραίτητα για τον βιομηχανικό τους τομέα που εμποδίζει την οικονομική ανάπτυξη της Β.Κορέας. Επιπρόσθετα, μεγάλες εταιρείες με επενδύσεις στην ΗΠΑ, φοβούνται μην χάσουν δουλειές εκεί αν επιχειρήσουν να συνεργαστούν με τους Βορειοκορεάτες. Η απομόνωση της Β.Κορέας της έχει επιβληθεί σε ένα μεγάλο βαθμό από τους Δυτικούς εχθρούς της.

Felix 9

  1. Η Κορέα, τόσο το βόρειο όσο και το νότιο τμήμα της, έχει μια πολιτιστική και πολιτική παράδοση χιλιάδων χρόνων που βασίζεται σε μεγάλες δυναστείες σαν αυτές των Gosojean, Gorveo, Joseon και την αυτοκρατορία της Κορέας. Είναι αυτός ένας βασικός λόγος της εξουσίας της τωρινής δυναστεία των Κιμ Γιόνγκ στην Β.Κορέα και πώς αυτό το δυναστικό πολιτικό μοντέλο μπορεί να ισορροπήσει σε έναν κόσμο ελεύθερης διακίνησης αγαθών και ιδεών στις οικονομίες της παγκοσμιοποίησης;

Ναι, η δυναστεία των Κιμ Γιονγκ είναι μια επέκταση αυτής της παράδοσης, αλλά, είναι, ταυτόχρονα, και ένα μονοκομματικό σοσιαλιστικό σύστημα, που σημαίνει ότι μπορεί να υπάρξουν αλλαγές στη οικονομία και την κουλτούρα της Β.Κορέας και η εν λόγω δυναστεία να διατηρήσει την πολιτική εξουσία. Η περίπτωση των κομμουνιστικών κομμάτων της Κίνας και του Βιετνάμ είναι απτά παραδείγματα οικονομικών μεταρρυθμίσεων και διατήρησης της πολιτικής εξουσίας από αυτά.

  1. Είναι, όμως, η Βόρεια Κορέα ένα τεράστιο Οργουελιανό καθεστώς που ελέγχει σαν ένας Μεγάλος Ασιάτης Αδερφός την ζωή των πολιτών του;

Υπάρχει παρακολούθηση, αλλά, οι σχετικοί νόμοι δεν εφαρμόζονται αυστηρά όπως συνέβαινε παλιότερα. Πολλές φορές οι αρχές εκεί κάνουν τα στραβά μάτια, κάτι ανήκουστο παλιά, πριν από 15-20 χρόνια. Οι οδηγοί μαλώνουν με τους τροχονόμους, καπνιστές καπνίζουν σε μέρη με αντικαπνιστικές πινακίδες, πολλές γυναίκες φοράνε εφαρμοστά παντελόνια, πολλοί ταξιδεύουν σε άλλες πόλεις χωρίς να έχουν κάποια άδεια.

16) Γιατί υποστηρίξατε πρόσφατα στο μπλογκ σας ότι στην Β.Κορέα υπάρχουν σημάδια οικονομικών μεταρρυθμίσεων ανάλογα με αυτά πριν από χρόνια στην Κίνα και το Βιετνάμ;

Η Βορειοκορεάτικη ηγεσία ανακοίνωσε πέρισυ ότι οι εργάτες στις κρατικές φάρμες θα πάρουν το 30% της σοδειάς, το οποίο θα μπορέσουν να πουλήσουν ιδιωτικά για κέρδος. Αυτό είναι το πρώτο βήμα που έκαναν η Κίνα και το Βιετνάμ παλιότερα για να ανοίξουν την οικονομία τους, παρέχοντας γη στους αγρότες για ιδιωτικές καλλιέργειες.

  1. Αληθεύει λοιπόν ότι λειτουργούν ιδιωτικές αγορές, οι αποκαλούμενες janmadang, σε όλη την χώρα πλέον;

Ναι, ιδιώτες έμποροι μπορούν να πουλήσουν προιόντα σε τέτοιες αγορές. Υπάρχουν ακόμη ιδιωτικοί πάγκοι για φαγητά ή άτομα που πουλάνε αντικείμενα σε μεμονωμένα νοικοκυριά. Και υπάρχουν πολλές άλλες ιδιωτικές επιχειρηματικές πρωτοβουλίες στην χώρα. Από υπηρεσίες ενοικίασης σκέητ και αυτοκινήτων εώς ιδιωτικά εστιατόρια!

  1. Το 2000 ιδρύθηκε στην Β.Κορέα το Κέντρο Μελέτης του Καπιταλιστικού Συστήματος. Τι σημαίνει αυτό για την χώρα;

Η Β.Κορέα συχνά παρουσιάζεται σαν ένα κράτος που είναι κολλημένο στο Σταλινικό παρελθόν του. Δεν είναι καθόλου στατική χώρα, όμως. Στα μέσα του ’90 γεννήθηκε μια μορφή οικονομίας της αγοράς όταν τα κρατικό σύστημα παροχής φαγητού σταμάτησε να λειτουργεί. Τότε άρχισαν να εμφανίζονται ανεπίσημες, παράνομες αγορές αγροτών, οι οποίες νομιμοποιήθηκαν το 2002. Οι τιμές για τα περισσότερα προιόνταν εκεί απελευθερώθηκαν. Επίσης, πολλοί Βορειοκορεάτες άρχισαν να μπλέκονται σε κάποιου είδους ιδιωτική επιχείρηση, ως αγρότες, κομμωτές,ράφτες κτλ. Η επιτροπή του κόμματος που έλεγχε τις επιχειρήσεις αντικαταστάθηκε από ιδιώτες προέδρους μικρών επιχειρήσεων.

Felix 10

  1. Τι αντιπροσωπεύει η Νότια Κορέα για τους Βορειοκορεάτες και το αντίστροφο; Βλέπουν και οι μεν και οι δε ένα κοινό μέλλον μιας ενωμένης Κορέας;

Έρευνες μεταξύ των Βορειοκορεατών προσφύγων στην Ν.Κορέα δείχνουν ότι οι περισσότεροι Βορειοκορεάτες δεν είναι ευτυχισμένοι εκεί. Υπομένουν διακρίσεις και πολλοί υποφέρουν από κατάθλιψη. Πιστεύω ότι οι Νοτιοκορεάτες θα ήθελαν να πάνε πίσω στην Β. Κορέα για να διεκδικήσουν γη και σπίτια. Θα φτιάξουν εργοστάσια στα οποία θα χρησιμοποιήσουν τους Βορειοκορεάτες ως φθηνά εργατικά χέρια. Οι σχέσεις των Βορειοκορεατών με τους Νοτιοκορεάτες δεν είναι καλές εδώ και αιώνες. Πρότεινα στους Βορειοκορεάτες φίλους μου να υιοθετήσουν περισσότερες μεταρρυθμίσεις για να σταθούν οι επιχειρήσεις τους στον διεθνή ανταγωνισμό. Αν οι Βορειοκορεάτες δεν προετοιμαστούν για μια πιθανή επανένωση των δύο χωρών, αυτοί θα είναι οι χαμένοι έπειτα.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

ΥΒΡΙΣ: Η ΑΡΡΩΣΤΙΑ ΚΑΘΕ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΗΓΕΤΗ – Συνέντευξη με τον Λόρδο Όουεν

Hubris 2

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Περιοδικό Ε, 19.04.2009

Συνέντευξη: Σπύρος Χατζηγιάννης

Με θράσος και αλαζονεία στις αποφάσεις τους σε κάποια φάση της εξουσίας τους αρκετοί πολιτικοί ηγέτες του πλανήτη μας τηρούν με ευλάβεια μια, έστω και υποσυνείδητη, ‘υπόσχεση’ που πάντα μένει αόρατη στις κατά τα άλλα, σεμνές, ταπεινές και λίαν ουτοπικές προεκλογικές εξαγγελίες τους. Ότι αυτοί, δηλαδή, τελικά, γνωρίζουν τα πάντα και άρα όλες οι αποφάσεις θα πρέπει να περνάνε από αυτούς χωρίς πολλά, πολλά.

Τι κι αν ο κοσμάκης διαφωνεί μαζί τους και υποφέρει, τα σκάνδαλα διαδέχονται το ένα το άλλο και η χώρα την οποία κυβερνούν μπλέκει σε κάθε είδους περιπέτειες; Σημασία έχει ο εκάστοτε πρωθυπουργός, ή, πρόεδρος μιας χώρας να ‘ζει τον μύθο του’. Άλλωστε, ποιος γνωρίζει στις μέρες μας αν η πολιτική είναι ένας μύθος, ή, ο μύθος μια μορφή πολιτικής; ‘Ρωτήστε εμένα να σας πω’ θα απαντούσε ο ξεμυαλισμένος ηγέτης.

Οι αρχαίοι μας πρόγονοι, όμως, φρόντισαν να ανάγουν αυτό που ονομαζόταν ‘ύβρη’, την περιφρόνηση, δηλαδή, κάποιου προς τους θεούς, ως το μεγαλύτερο ηθικό ξέπεσμα στο οποίο μπορεί να πέσει κάποιος. Και προειδοποιούσαν, παράλληλα, ότι η Νέμεσις θα καταρράκωνε όσους ήταν ασεβείς προς την ομάδα των τότε θεών.

Hubris 1

Στην εποχή μας τώρα, την σκυτάλη από τους διορατικούς προγόνους μας πήρε ένας εξέχων, φιλέλληνας και επίσης διορατικός βρετανός επιστήμονας και πολιτικός, ο 79χρονος Λόρδος Ντέιβιντ Όουεν. Ως νευρολόγος με ειδικότητα στην ψυχιατρική ερευνά μιλά για ένα, απ’ ότι φαίνεται, αιώνιο σύνδρομο των πολιτικών ( και όχι μόνο) ηγετών, το λεγόμενο ‘σύνδρομο της ύβρης’. Κυκλοφόρησε το ομώνυμο βιβλίο ‘Hubris Syndrome’ το 2007 και ησχετική του έρευνα ( που έγινε σε συνεργασία με τον Τζόναθαν Ντάβιντσον του Duke University Medical Centre στην Αμερική), που μελετά την ‘ύβρη’ διάφορων άγγλων και αμερικάνων πολιτικών και το πώς αυτή επηρεάζει τόσο την υγεία τους όσο και την υγεία της χώρας τους, δημοσιεύθηκε την ίδια περίοδο στο ιατρικό περιοδικό Brain. Το φαινόμενο αυτό αναλύεται εκτενώς μαζί με άλλες ασθένειες πολιτικών και στο βιβλίο του με τίτλο ‘Ασθενείς Και Στην Εξουσία: Αρρώστια στα Κεφάλια Των Ηγετών Κυβερνήσεων Τα Τελευταία 100 Χρόνια’ που βγήκε τον Απρίλιο του 2008 στην Αγγλία και το οποίο κυκλοφορήσε και στην χώρα μας εκείνη την χρονιά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Ο άγγλος γιατρός και πολιτικός θέλει να πείσει την ιατρική κοινότητα να δει την ύβρη όχι σαν μύθο, αλλά, σαν μια ασθένεια. Ως μέλος της Βουλής των Λόρδων, πρώην ηγέτης του αγγλικού κόμματος της δεκαετίας του ’80 SDP και διακεκριμένος επιστήμονας και συγγραφέας, ο Λόρδος Όουεν μας μίλησε από πρώτο χέρι για ένα σύνδρομο που πιθανόν να έχει ήδη στείλει την Νέμεση να χτυπήσει την πόρτα της Τερέζα Μέη στις σημερινές εκλογές της χώρας.

 

1) Τι είναι το ‘σύνδρομο της ύβρις’ και ποιες είναι οι κύριες αιτίες που προκαλούν την εμφάνισή του;

Προσπάθησα να ορίσω το ‘σύνδρομο της ύβρις’ μέσα σε ένα στενό πλαίσιο και το μελέτησα κυρίως σε σχέση με διάφορους ηγέτες κυβερνήσεων ανά τον κόσμο αν και το φαινόμενο παρατηρείται σε κάθε είδους άλλους ηγέτες. Η μοντέρνα χρήση της ύβρις αναφέρεται σε μια υπερβολική αυτοπεποίθηση που έχει ένας πολιτικός ηγέτης για τον εαυτό του, ένα ακατάσχετο πιστεύω στις ικανότητές του για να λύσει οποιοδήποτε και κάθε πρόβλημα. Μια τάση να αναφέρεται με ναρκισσισμό στον εαυτό του λες και μόνο αυτός παίρνει όλες τις αποφάσεις, λες και μόνο αυτός έχει μια ιδιαίτερη διορατικότητα. Καμιά φορά μπορεί να χαρακτηρίζεται και από αισθήματα περιφρόνησης προς τους άλλους από τα οποία διακατέχεται ο πάσχων, κάτι το οποίο φυσικά είναι το βασικό στοιχείο της ύβρις στην ελληνική μυθολογία. Η ουσία του συνοψίζεται στο παλιό ρητό του Λόρδου Άκτον που ανέφερε ότι: ‘Κάθε είδους δύναμη τείνει να διαφθείρει. Η απόλυτη δύναμη διαφθείρει απόλυτα.’. Αυτή είναι η προέλευση του συνδρόμου αυτού. Τις περισσότερες φορές το σύνδρομο της ύβρις αναπτύσσεται μέσα σε μια προσωπικότητα που έχει ήδη στοιχεία της ύβρις μέσα της. Πολλοί πολιτικοί αφού εκλεχθούν φαίνονται στην αρχή, σε εισαγωγικά, κανονικοί, αλλά, σιγά-σιγά το σαράκι της ύβρις κατατρώει την αρχική τους εικόνα. Όσο περισσότερο βρίσκονται στη εξουσία τόσο περισσότερο φαίνονται να διακατέχονται από στοιχεία αυτού του συνδρόμου.

Hubris 6

Ένα κλασικό παράδειγμα της πρόσφατης ιστορίας είναι η Μάργκαρετ Θάτσερ που αρχικά ήταν πολύ προσεκτική στον τρόπο με τον οποίo ασκούσε την εξουσία της. Το σύνδρομο άρχισε να την χτυπά με το που εκλέχθηκε για τρίτη φορά το 1987. Άρχισε να πιέζει να εφαρμοστεί ένας άδικος κεφαλικός φόρος που προκάλεσε την μεγαλύτερη μαζική εξέγερση τα τελευταία 30 χρόνια στην Αγγλία. Έπειτα, έκρινε τελείως εσφαλμένα το θέμα της ενοποίησης της Γερμανίας μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου. Άρχισε να μιλά λες και θα ερχόταν το τέταρτο Ράιχ! Αποκαλούσε μέλη του υπουργικού της συμβουλίου και συνεργάτες της ‘λαχανικά’. Έτσι η Νέμεσις έφθασε όχι από το υπουργικό συμβούλιο, αλλά, από τους ίδιους τους βουλευτές της. Εδώ, λοιπόν, είχαμε μια γυναίκα που κέρδισε τρεις εκλογές, που ήταν μια υπερβολικά ισχυρή πρωθυπουργός και η οποία εκδιώχθηκε από τους βουλευτές της μέσω δημοκρατικών διαδικασιών. Το σύνδρομο της ύβρις τόσο σε αυτήν όσο και σε άλλους ηγέτες που μαστίζονται από αυτό, ωρίμασε σταδιακά μέσα της και δεν εμφανίστηκε ξαφνικά από το πουθενά.

2) Ποια άλλα συμπτώματα παρουσιάζει ο ηγέτης που κυβερνάται από αυτό το σύνδρομο;

Πρώτον, έχει μια ναρκισσιστική ροπή να βλέπει τον κόσμο πρώτα από όλα ως μια αρένα μέσα στην οποία ασκεί δύναμη και αναζητεί δόξα. Μετά παρουσιάζει την προδιάθεση να αναλαμβάνει πράξεις που θα παρουσιάζουν αυτόν που τις ασκεί με λαμπρό τρόπο. Και, βέβαια, έχει μια εμμονή με το πώς παρουσιάζει τον εαυτό του. Η εμφάνιση για αυτόν τον ηγέτη έχει περισσότερη σημασία από την ουσία. Και για αυτό λατρεύει τον επικοινωνιακά παιχνίδια. Επίσης έχει μεσσιανικές τάσεις.

Hubris 8

Θυμάμαι όταν άρχιζα να συνειδητοποιώ κάτι τέτοιο για τον Μπλερ. Το 2002, λοιπόν, και καθώς φεύγαμε από ένα δείπνο οι τέσσερις μας, εγώ και ο Μπλερ και οι γυναίκες μας, η γυναίκα μου, μου είπε μόλις μπήκαμε μόνοι στο αμάξι μας: ‘είναι μεσσιανικός’ και στις μέρες μας αυτό είναι ένα συνηθισμένο σχόλιο για αυτόν. Τότε όμως δεν είχε εκδηλωθεί έντονα και όσο περνούσε ο καιρός τόσο και δυνάμωνε μέσα του. Ο ηγέτης που έχει την ύβρη μέσα του, πολύ συχνά ταυτίζει τον εαυτό του με την χώρα, το έθνος, τον οργανισμό στον οποίο πρωτοστατεί. Και πιστεύει ακράδαντα ότι τα συμφέροντα της χώρας του είναι τα ίδια με τα δικά του. Πιστεύει ότι μόνο αυτός μπορεί να πετύχει κάτι σημαντικό και για αυτό θέλει να πρωταγωνιστεί σε κάθε διαπραγμάτευση. Τέλος, δεν αισθάνονται υπόλογοι ούτε στα μέλη της κυβέρνησής τους ούτε στην κοινή γνώμη, αλλά, μόνο στην ιστορία και τον Θεό! Ακόμη και όταν όλα γύρω τους πάνε άσχημα έχουν ένα είδος εξωπραγματικής άποψης. Δεν μπορούν να παραδεχθούν ότι έκαναν λάθος. Νομίζουν ότι η ιστορία θα τους δικαιώσει γιατί είναι αγνοί, τα κίνητρά τους είναι αγνά, είναι καλοί άνθρωποι, πως είναι δυνατόν, λοιπόν, να κάνουν κάτι λάθος;

Εδώ σημαντικό ρόλο παίζει το πώς είναι αποκομμένοι από τη πραγματικότητα γύρω τους και το ότι έχουν για λόγους ασφαλείας έναν ‘τοίχο’ από σωματοφύλακες γύρω τους. Δεν έχουν την επαφή που είχαν παλιότερα οι ηγέτες με τους ψηφοφόρους τους. Ακόμη και στις εκλογές ταξιδεύουν σχεδόν παντού με αεροπλάνο και ζούνε μέσα σε μια φούσκα, απομονωμένοι από τον αληθινό κόσμο γύρω τους…Και φυσικά νομίζουν ότι έχουν μια ενόραση που τους κάνει να νομίζουν ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι πολύ μεγαλύτερα από οποιαδήποτε άλλα προβλήματα στην ιστορία!

Ο Μπους και ο Μπλερ αναφερόντουσαν μετά την 9/11 στα, κατ’ αυτούς, γιγάντια προβλήματα που έπρεπε να λύσουν, ξεχνώντας τα πολύ πιο επικίνδυνα ζητήματα που είχαν να αντιμετωπίσουν οι Ρούζβελτ και Τσόρτσιλ στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.

Οι ηγέτες που διακατέχονται από την ύβρι χάνουν την αίσθηση της πραγματικότητας, λοιπόν. Ενώ είναι τόσο σίγουροι για τον εαυτό τους που δεν νοιάζονται για τις λεπτομέρειες. Πολλές φορές η στάση τους εκφράζεται ως εξής: ‘Μην με σκοτίζεις με τις λεπτομέρειες. Γνωρίζουμε μια χαρά όλα αυτά τα προβλήματα.’ Ο Λόρδος Μόργκαν, τέλος, ανέφερε χαρακτηριστικά στο βιβλίο του για τον Άγγλο πρωθυπουργό Ντέηβιντ Λόιντ Τζώρτζ, ο οποίος είχε το σύνδρομο της ύβρης, για τα χρόνια 1921-1922 της πολιτικής του καριέρας: ‘Οι κίνδυνοι του Καισαρισμού, της ενορατικής, σπασμωδικής διπλωματίας και των μπερδεμένων, άσχημα προετοιμασμένων συναντήσεων τον έκαναν να φαίνεται ως ένας απελπισμένος άνδρας. Αυτό τόνιζε την προσωρινή σωματική του κατάρρευση.’ ( Μόργκαν,. 1979)

3) Πότε ένας πολιτικός, πολιορκείται ολοκληρωτικά από τον ιό της ύβρεως;

Όπως είπα αναπτύσσεται και εξελίσσεται σταδιακά. Το σύνδρομο παίρνει κατά μέσο όρο 1 με 8 χρόνια για να ωριμάσει πλήρως. Και εμφανίζεται πολύ συχνά μετά την δεύτερη, ή, τρίτη επανεκλογή του πολιτικού, κάτι που συνέβη στην περίπτωση της Θάτσερ και του Μπλερ, δηλαδή. Είναι μια πάθηση που την αποκτά κανείς σιγά-σιγά και για αυτό διαφέρει από τις περισσότερες διαταραχές της προσωπικότητας που παραδοσιακά θεωρούνται ότι παραμένουν μέσα σε κάποιον στην διάρκεια της ενήλικης ζωής του. Αν δεν υπάρχει αυτή η σταδιακή ανάπτυξη, τότε ίσως ο πολιτικός αρχηγός να έχει καταληφθεί από μανιοκατάθλιψη, ή, από διπολική διαταραχή. Αλλά συνήθως αν κάποιος ηγέτης είναι σχετικά κανονικός όταν πρωτοεκλεγεί, όσο τα χρόνια περνούν η ύβρη τον καταλαμβάνει όλο και περισσότερο. Επίσης αναπτύσσεται ανεξαρτήτως από το αν οι ηγετικές ικανότητες του ατόμου θεωρούνται πετυχημένες, ή, αποτυχημένες.

4) Ποια είναι, λοιπόν, η σημασία του συνδρόμου αυτού για τους πολίτες μιας χώρας της οποίας ο αρχηγός κουβαλάει αυτού του είδους την ύβρη στο μυαλό και την προσωπικότητά του;

Δεν έχετε παρά να σκεφθείτε τον Μπους και τον Τόνυ Μπλερ εδώ σε σχέση με τον ρόλο που έπαιξαν με τις αποφάσεις τους στον πόλεμο εναντίον του Ιράκ. Τώρα όταν κοιτάμε πίσω στην εισβολή στο Ιράκ φαίνεται ανήκουστο ότι δεν είχαν πλάνα για μια πιθανή εξέγερση του πληθυσμού της χώρας, ή, ότι δεν φρόντισαν να στείλουν αρκετά στρατεύματα. Ήδη από το 1993 ο τότε αρχηγός του αμερικάνικου στρατού έλεγε ότι χρειάζονται τουλάχιστον 200.000 στρατιώτες στην περιοχή και ποτέ ως σήμερα δεν φρόντισαν οι αρχηγοί της Αμερικής και της Αγγλίας να σταλεί μια τέτοια δύναμη. Ήταν φανερό ότι εισέβαλλαν στο Ιράκ χωρίς κανένα σχέδιο. Και δεν μιλάμε για μια απλή ανικανότητα εδώ, αλλά, για μια ‘ανικανότητα λόγω ύβρης’, με την έννοια ότι ο Μπους και ο Μπλερ δεν σκοτίστηκαν να ζητήσουν κάποια συμβουλή. Γνώριζαν από μόνοι τους τις απαντήσεις. Δεν χρειαζόντουσαν τις απόψεις του υπουργικού τους συμβουλίου, αισθανόντουσαν ότι ήξεραν τι έκαναν, γιατί έκαναν αυτό που αυτοί θεωρούσαν σωστό και ηθικό. Είχαν και οι δύο αυτή την πανίσχυρη αφοσίωση και έφτασαν πολύ κοντά στο να πουν ανοιχτά ότι οδηγήθηκαν στο να επιτεθούν στο Ιράκ από τον Θεό!

Hubris 9

Ένα από τα χαρακτηριστικά του συνδρόμου της ύβρης είναι ότι ο ηγέτης νιώθει ότι είναι ανίκητος και ακατανίκητος και έχει μια τελείως χιμαιρική στάση στην σχέση του με την θρησκεία. Για αυτό το μεγάλο ερώτημα το οποίο θέτω με την έρευνά μου τώρα στην ιατρική κοινότητα είναι το εξής: ‘Είναι το σύνδρομο της ύβρης ένα ιατρικό σύνδρομο;’. Γιατί αν το βλέπαμε ως ιατρικό σύνδρομο θα μπορούσαμε να το αναλύσουμε πολύ καλύτερα, μιας και στη περίπτωση ενός ιατρικού συνδρόμου ένας αριθμός σημαδιών και συμπτωμάτων είναι πιο κοινό να συναντάται και να μελετάται μαζί παρά ξεχωριστά το καθένα. Το μεγάλο πλεονέκτημα στο να κοιτάει κάποιος ιστορικά τους προέδρους της Αμερικής και τους πρωθυπουργούς της Αγγλίας είναι ότι υπάρχει μια πολύ πλούσια βιβλιογραφία για τις περιόδους που ήταν στην εξουσία κάτι που κάνει ευκολότερη για μας την ανοικοδόμηση και αναπαράσταση της συμπεριφοράς τους. Πρέπει να είμαστε προσεχτικοί. Δεν είναι σαν μια συνηθισμένη διάγνωση στην οποία έχεις έναν ασθενή απέναντί σου στο γραφείο σου.

5) Πιστεύετε, λοιπόν, ότι γεωπολιτικά γεγονότα, όπως οι πόλεμοι στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, επηρεάζουν την ανάπτυξη του συνδρόμου της ύβρης στους πολιτικούς;

Ναι, νομίζω ότι στην περίπτωση του πολέμου οι αρχηγοί με το σύνδρομο της ύβρης έχουν μια ιδιαίτερη τάση να αγκαλιάσουν αυτό το θανατηφόρο χαρτί των γεωπολιτικών σχέσεων. Γιατί δίνει στους αρχηγούς περισσότερη εξουσία και περισσότερο κύρος από ότι στην πολιτική πραγματικότητα στην οποία δεν υφίσταται κάποιος πόλεμος, κάποιος μεγάλος εχθρός. Να τονίσω εδώ, επίσης, ότι το σύνδρομο της ύβρις δεν παρουσιάζεται αποκλειστικά σε πολιτικούς ηγέτες αλλά και σε επικεφαλείς μεγάλων εταιρειών γιατρούς, καθηγητές πανεπιστημίων, δικηγόρους, καλλιτέχνες, θρησκευτικούς ηγέτες κτλ.

6) Ενδείκνυται μια υγιής δημοκρατία να έχει ως ηγέτη της έναν πρωθυπουργό που έχει το σύνδρομο της ύβρης; Μήπως ένα αυταρχικό καθεστώς, ή, μια δικτατορία είναι ένα πολύ πιο εύφορο έδαφος για έναν ηγέτη για να καλλιεργήσει αυτήν την ύβρη μέσα του;

Πολλοί ηγέτες έχουν το σύνδρομο αυτό. Είναι, βλέπετε, από τους κινδύνους του επαγγέλματος του πολιτικού αρχηγού. Το πρόβλημα είναι ότι αντιλαμβάνονται τα πράγματα γύρω τους με λάθος τρόπο, η κρίση τους επηρεάζεται και για αυτό λαβαίνουν πολλές φορές καταστροφικές αποφάσεις για την χώρα τους. Για αυτό τόσο ο Μπλερ όσο και η Θάτσερ αποκηρύχθηκαν, τελικά, τόσο από τους ίδιους τους βουλευτές τους, όσο και από την κοινή γνώμη. Ο μεν πρώτος κέρδισε τις τελευταίες του εκλογές το 2005 με ποσοστό μόλις 35% και πιο μετά έλαβε το μήνυμα από τους βουλευτές του ότι θα πρέπει να εγκαταλείψει τα ηνία του μέσα σε εννιά μήνες, η δε Θάτσερ εξοστρακίστηκε μέσα σε λίγες εβδομάδες. Ο πόλεμος στον Λίβανο το 2006 ήταν αυτό που έκανε τους βουλευτές των εργατικών να εκραγούν εναντίον του τότε αρχηγού τους. Είναι φυσικό, λοιπόν, το ότι πολλοί δεσπότες και δικτάτορες είχαν, ή, έχουν το σύνδρομο της ύβρης μιας δεν υπάρχει σχεδόν καμία χαλιναγώγηση της συμπεριφοράς τους. Αυτοί βρίσκονται πάνω από όλους και όλα.

Hubris 10

Ο Χίτλερ είναι ένα τρανό παράδειγμα. Δεν είναι τυχαίο ότι μια από τις καλύτερες βιογραφίες του Γερμανού ηγέτη, από τον ιστορικό, Ίαν Κέρσοου, βγήκε σε δύο τόμους και οι τίτλοι τους ήταν οι εξής: Ο πρώτος ονομαζόταν ‘Χίτλερ, 1889-1936 Ύβρης’ και ο δεύτερος ‘Χίτλερ, 1936-1945, Νέμεσις’. Δεν χωρά αμφιβολία ότι ο Μουγκάμπε στην Ζιμπάμπουε ανήκει και αυτός στο ίδιο ‘κλαμπ της ύβρης’. Πολλοί από τους γνωστούς δικτάτορες της ιστορίας έπασχαν και από μανιοκατάθλιψη, όπως ο Μουσολίνι, ας πούμε. Ο Μάο είχε διπολική διαταραχή και μανιοκατάθλιψη, ενώ, ο Στάλιν δεν είχε το σύνδρομο της ύβρης, ή, κάτι άλλο σοβαρό. Στην Παλαιστίνη τώρα τόσο ο Αραφάτ όσο και ο Σαρόν, τους οποίους είχα συναντήσει, δεν κουβαλούσαν αυτό το σύνδρομο, είχαν άλλες αρρώστιες.

Hubris 12

7) Συναντήσατε ποτέ έλληνες ηγέτες που πιθανόν να είχαν καταληφθεί από την ύβρη;

Μπορώ να έχω κάποια άποψη μόνο για τον Ανδρέα Παπανδρέου. Προς το τέλος της ζωής του υπήρχαν κάποια ερωτήματα σχετικά με το πώς είχε αλλάξει η συμπεριφορά του. Αλλά, ας μην ξεχνάμε ότι είχε σοβαρά καρδιακά προβλήματα και ήταν πολύ αδύναμος από αυτά. Οπότε είναι δύσκολο να πει κανείς σχετικά με την παράξενη συμπεριφορά του, πόσο ακριβώς σχετιζόταν με το ότι τα καρδιαγγειακά του προβλήματα και το κυκλοφοριακό του επηρέαζαν τον εγκέφαλό του. Δεν μπορώ να κάνω μια ακριβή διάγνωση για τον Παπανδρέου, λοιπόν, και δεν μπορώ να πω κάτι για τον τωρινό σας πρωθυπουργό και για άλλους έλληνες ηγέτες μιας και δεν έχω μελετήσει τις περιπτώσεις τους.

8) Υπάρχει κάποια αποτελεσματική θεραπεία για το σύνδρομο της ύβρης και είναι δυνατόν ένας πολιτικός ηγέτης να παραδεχθεί δημοσίως ότι έχει το πρόβλημα αυτό και να ακολουθήσει μια θεραπεία για αυτό;

Ένα πρώτο και πολύ σημαντικό βήμα για έναν ηγέτη που θέλει να αντιμετωπίσει το σύνδρομο της ύβρης είναι να έχει κάποιους σοφούς, έμπιστους και ειλικρινείς συμβούλους. Να το πω και πιο απλά: Να ακούει τους γύρω του και να είναι έτοιμος να δεχτεί και να αποδεχθεί την κριτική κάποιων σοβαρών ατόμων του κύκλου του.

Hubris 15

Ας πούμε η Μάργκαρετ Θάτσερ όταν ήταν στην εξουσία, είχε μέσα στο κόμμα της για οκτώ χρόνια μια ισχυρή προσωπικότητα τον Willie Whitelaw, που ήταν εξέχων μέλος και διεκδικούσε την θέση της. Ήταν από τους ελάχιστους τους οποίους λάβαινε σοβαρά υπ’ όψιν όταν της μιλούσε και αυτός τις περιόριζε τα χαρακτηριστικά της ύβρης που είχε μέσα της. Όταν ο Whitelaw παράτησε την πολιτική σκηνή δεν υπήρχε πλέον κανείς να επικρίνει την συμπεριφορά της, κάποιος που θα της έλεγε ‘Πρόσεξε Μάργκαρετ, πρέπει να ηρεμήσεις και να χαλαρώσεις…’ με αποτέλεσμα η ύβρη μέσα της και οι αποφάσεις της να γίνουν ασυγκράτητες και καταστροφικές. Ένας ειλικρινής σύζυγος, ή, ακόμη και ένας ντόμπρος φίλος, ή, συνάδελφος μπορεί να σταθεί σημαντικό εμπόδιο στην ανάπτυξη του συνδρόμου στο άτομο. Για αυτό, αν θέλετε, κάποιες εταιρείες έχουν ένα ανεξάρτητο μη-εκτελεστικό διοικητικό συμβούλιο (nonexecutive directors of a company) που δρουν ως μέντορες του ανώτερου διοικητικού στελέχους της συγκεκριμένης εταιρείας για να μην πάρουν τα μυαλά του αέρα! Θα ήταν απίθανο ένας πολιτικός αρχηγός να ζητήσει ψυχολογική, ή, ιατρική θεραπεία για το σύνδρομο αυτό, μιας και ένα από τα προβλήματα με τους πολιτικούς ηγέτες είναι ότι θέλουν να δείχνουν παντοδύναμοι και ‘μάτσο’ και για αυτό πολύ συχνά ψεύδονται για την κατάσταση της υγείας τους.

Αν έχουν κάποια αρρώστια βάζουν τον γιατρό τους να ξεχάσει τον όρκο του Ιπποκράτη και να πει ψέματα για την υγεία τους. Ο Μιτεράν είχε διαγνωσθεί με καρκίνο του προστάτη μέσα σε έξη μήνες από την αρχή της προεδρίας του και μόνο αφού ήταν για έντεκα ολόκληρα χρόνια πρόεδρος της Γαλλίας έγινε τελικά δημοσίως γνωστό. Κατάφερε έτσι να είναι πρόεδρος για δεκατέσσερα χρόνια! Ήταν ένα απόρρητο κρατικό μυστικό και κανείς δεν επιτρεπόταν να κάνει κάποια αναφορά σε αυτό. Καμιά φορά οι πολιτικοί αρχηγοί αναζητούν κάποια θεραπεία όταν πρόκειται προβλήματα κατάθλιψης, αλκοολισμού, ή, οικογενειακά τους προβλήματα. Κατά την γνώμη μου το σύνδρομο της ύβρης, όμως, είναι ένας πολύ σοβαρότερος κίνδυνος από μια κοινή ασθένεια για την ποιότητα της ηγεσίας και της διακυβέρνησης του κόσμου μας.

Τέλος, το να έχει κάποιος αρχηγός χιούμορ και να αυτοσαρκάζεται, μπορεί να περιορίσει επίσης την εμφάνιση του συνδρόμου, όπως και το να κοιτά τις ανάγκες των ατόμων και όχι απλώς αυτές του ‘μεγάλου αγώνα’ στον οποίο αισθάνεται αφιερωμένος και περισσότερο δέσμιος και υπόλογος τις περισσότερες φορές. Γενικώς οι αρχηγοί πρέπει να είναι λιγότερο παρανοικοί με κάθε είδους κριτική απέναντί τους. Η παράνοια πολύ συχνά πάει χέρι χέρι με το σύνδρομο της ύβρης.

9) Πιστεύετε ότι το σύνδρομο αυτό επηρέασε άμεσα, ή, έμμεσα τις αποφάσεις κάποιων πολιτικών αρχηγών σε Αμερική και Αγγλία, που μας οδήγησαν στην τωρινή παγκόσμια οικονομική κρίση που φαντάζει σαν μια παγκόσμια Νέμεσις που απειλεί θύτες και θύματα αδιακρίτως;

Ίσως, είναι δύσκολο να πει κανείς με ακρίβεια. Ο Γκόρντον Μπράουν μου φαίνεται περισσότερο εσωστρεφής. Αλλά, ας μην ξεχνάμε, ότι επικρατούσε όλη αυτή η ευφορία από τους πολιτικούς ότι η αγορά θα μας λύσει όλα τα προβλήματα και οι πολιτικοί αρχηγοί έκαναν τρελές οπτιμιστικές δηλώσεις για την οικονομία έως και λίγο πριν την αρχή αυτής της κρίσης.

Εδώ, όμως, θα πρόσθετε κάποιος ότι πολλοί τραπεζίτες που ρήμαξαν την παγκόσμια οικονομία ήταν εκτός ελέγχου γιατί το ανώτερο διοικητικό στέλεχος της τράπεζάς τους είχε αυτό το σύνδρομο. Η ‘κεφαλή’ της βασιλικής τράπεζας της Σκοτίας RBS που έχει γίνει ο στόχος όλων των εχθρών του τραπεζικού συστήματος στην Αγγλία λόγω των μπόνους που πήρε μετά τα χρέη και την κρατικοποίηση της τράπεζάς του, ο Σερ Άλφρεντ Γκόντγουιν, μου φαίνεται πολύ πιθανό να έχει το σύνδρομο. Ξέρω ανθρώπους που τον γνώριζαν όσο ήταν ένας απλός λογιστής εκεί και μου μιλούσαν για την φοβερή νοημοσύνη του και το απίθανο μάτι που είχε για την κάθε λεπτομέρεια και, παράλληλα, μου μίλησαν για το πώς σταδιακά, με το που έγινε η σημαία της τράπεζας, άρχισε να παίρνει όλες τις αποφάσεις πάνω του και να διοικεί έναν οργανισμό που διακατεχόταν από μια όλο και ισχυρότερη ιεραρχία.

Και δεν ήταν ούτε ο μόνος ούτε ο πρώτος τραπεζικός που έπραττε κάτι τέτοιο. Το ίδιο θα μπορούσε να πει κανείς και για τους υπεύθυνους της εταιρείας ENRON στην Αμερική πιο πριν που προκάλεσαν το γνωστό τεράστιο σκάνδαλο που ήταν ένα ‘ορεκτικό’, για την κρίση που θα ακολουθούσε.

Hubris 11

10) Εκτός από τους πολιτικούς ηγέτες που αναφέρατε ότι είχαν όλα τα σημάδια του συνδρόμου της ύβρης, υπάρχουν άλλοι γνωστοί ηγέτες που είχαν κάποια από τα συμπτώματα της ύβρης και πως η υγεία τους επηρέασε τον ρου της ιστορίας;

Ο Νίξον είχε αρκετά συμπτώματα του συνδρόμου. Αν και ποτέ δεν αποδείχτηκε πλήρως ότι έδωσε την εντολή για το σκάνδαλο του Γουότεργκέητ, αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι έδωσε την εντολή για το κουκούλωμα της υπόθεσης μετά. Και ήταν και δικηγόρος και ήταν σίγουρο ότι γνώριζε ότι αυτό που έκανε ήταν παράνομο. Και παρ’ όλα αυτά προχώρησε και το έκανε.

Ο Πίτερ Μοργκαν ο συγγραφέας του θεατρικού έργου ‘Φροστ/Νίξον’ που έγινε και ταινία φέτος βάζει έναν από τους χαρακτήρες του να περιγράφει τον Νίξον ως εξής: ‘Ο Αισχύλος και οι έλληνες της εποχής του πίστευαν ότι οι θεοί φθονούν την ανθρώπινη επιτυχία και ότι στέλνουν την κατάρα της ύβρης πάνω σε αυτόν που βρίσκεται στο απόγειο της εξουσίας του, κάνοντάς τον να χάσει τα λογικά του, κάτι που τελικά θα φέρει την πτώση του. Στις μέρες μας δίνουμε στους Θεούς λιγότερη αναγνώριση. Προτιμάμε να το αποκαλούμε αυτοκαταστροφή’. Ο άγγλος πρωθυπουργός Τσάμπερλαιν την περίοδο ’37 με ’40 πίστευε ότι μόνο αυτός μπορούσε να διαπραγματευτεί με τον Χίτλερ και είχε σχεδόν σίγουρα το σύνδρομο.

Hubris 14

Ενώ η χρήση αμφεταμίνων από ηγέτες φαίνεται να επηρεάζει την εμφάνιση των συμπτωμάτων της ύβρης, όπως στην περίπτωση του Κένεντι που εμφάνισε σημάδια στο φιάσκο του ‘Κόλπου των Χοίρων’ το ’61 στην Κούβα. Ο Κένεντι τότε έπαιρνε πέρα από τα στεροειδή των ενδοκρινολόγων του για την ασθένεια του Άντισον που είχε και άλλα στεροειδή από τον ψευτογιατρό Μαξ Γιάκομπσον, που είχε το παρατσούκλι ‘Dr Feelgood’ και ένα άλλο κοκτέηλ από αμφεταμίνες! Ήταν εκτός ελέγχου το ’61 λοιπόν και νομίζω ότι αν το ’62 με την κρίση των πυρηνικών πυραύλων στην Κούβα, δεν είχε ελαττώσει δραματικά αυτή την τρελή φαρμακευτική αγωγή, όπως και έκανε, τότε πολύ πιθανό να ακολουθούσε την γραμμή πολλών της τότε αμερικάνικης κυβέρνησης για βομβαρδισμό της Κούβας που θα μας οδηγούσε σε ένα πυρηνικό ολοκαύτωμα. Τέλος και ο Άγγλος πρωθυπουργός Έντεν την περίοδο της κρίσεως του Σουέζ το ‘56 έπαιρνε αμφεταμίνες και βαρβιτουρικά, το λεγόμενο φάρμακο ‘ντριναμύλ’ και είμαι σίγουρος ότι αυτό επηρέασε την ακατανόητη μυστική συμφωνία που έκανε με τους Ισραηλινούς και τους Γάλλους τότε. Μια συμπεριφορά που ήταν ξένη προς τον χαρακτήρα του με έντονα τα σημάδια της ύβρης, επίσης.

11) Είχατε προσωπική εμπειρία των συμπτωμάτων του συνδρόμου όσο ήσασταν αρχηγός του κόμματος των Σοσιαλδημοκρατών SDP κατά την δεκαετία του ’80 στην Αγγλία;

Νομίζω ότι οι περισσότεροι πολιτικοί αρχηγοί, αν είναι ειλικρινείς, θα ομολογούσαν ότι υπήρχαν στιγμές που έδρασαν με ύβρη. Έχω κατηγορηθεί στο παρελθόν για τέτοιου είδους συμπεριφορά και κάποιες φορές αυτοί που με κατηγορούσαν είχαν δίκιο. Οι περισσότεροι ηγέτες αισθάνονται κατά καιρούς ότι τα μυαλά τους παίρνουν αέρα, αλλά, αυτό δεν σημαίνει και ότι έχουν το σύνδρομο της ύβρης. Η ύβρης δεν είναι ένα περιοδικό πράγμα. Γίνεται ένα κύριο στοιχείο όσων αρχίζουν να πάσχουν από αυτό και μένει μέσα τους αδιάκοπα.

12) Πρέπει, λοιπόν, οι ψηφοφόροι να έχουν τον νου τους σχετικά με αυτό το σύνδρομο, όσον αφορά τους πολιτικούς ηγέτες που φαίνονται να διακατέχονται από αυτό;

Ναι, οι ψηφοφόροι πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί. Καμιά φορά η κοινή γνώμη είναι πολύ καλύτερη στο να αντιληφθεί στοιχεία του συνδρόμου σε έναν ηγέτη από ότι οι άνθρωποι με τους οποίους έρχεται σε επαφή σε καθημερινή βάση ο συγκεκριμένος πολιτικός. Ο κόσμος έχει πολλές φορές πολύ δίκιο, σχετικά με το σύνδρομο της ύβρης, όταν λέει ότι ένας πρωθυπουργός ‘καβάλησε το καλάμι’, ή, ότι ‘πήραν τα μυαλά του αέρα’! Η κοινοβουλευτική δημοκρατία πρέπει να το περιορίσει, όπως και οι σύμβουλοι και οι υπουργοί του ηγέτη. Ενώ ο τύπος θα πρέπει να προειδοποιήσει το κοινό αν συμβαίνει κάτι τέτοιο και να ρίξει την προσοχή επάνω στον ηγέτη που έχει το σύνδρομο αυτό.

Hubris 7

13) Η ουσία της έρευνάς σας πηγάζει από την ελληνική μυθολογία. Ποια είναι η σχέση σας με την Ελλάδα;

Η ελληνική μυθολογία είναι πανέμορφη και σοφή και μου έδωσε την έμπνευση για την έρευνά μου ως νευρολόγος πάνω στο ζήτημα αυτό. Πολλοί λένε ότι όταν η λέξη ύβρης χρησιμοποιούταν στην αρχαία Ελλάδα ήταν μέρος της μυθολογίας και δεν είχε σχέση με την ιατρική. Αν κοιτάξει κάποιος τα γραπτά του Ιπποκράτη, όντως, δεν υπάρχουν αναφορές στην ύβρη και ο ίδιος δεν την θεωρούσε ιατρική ασθένεια ( medical condition…). Αλλά οι έλληνες συγγραφείς εκείνης της εποχής ανησυχούσαν πολύ για αυτή την πολιτική κατάσταση. Και από την μελέτη που έχω κάνει επάνω στην αρχαία ελληνική μυθολογία, η περιφρόνηση για τους άλλους, που είναι συχνά στοιχείο της αλαζονείας, παρουσιάζεται κατά κάποιον τρόπο ως αιώνιο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης των πολιτικών.

Η σχέση μου με την Ελλάδα, την οποία αγαπώ βαθιά, πέρα από ακαδημαική και επιστημονική είναι και πιο άμεση. Επισκέπτομαι την χώρα σας από όταν ήμουν 18 χρονών και έχω και ένα σπίτι στην Μεσσηνία με τις δικές μου ελιές. Χρησιμοποιώ το λάδι μου σε καθημερινή βάση. Όταν ήμουν νέος πήγαινα στο κολέγιο Μπράντφιλντ που έχει την παράδοση να ανεβάζει αρχαία ελληνικά θεατρικά έργα κάθε χρόνο σε ένα ανοιχτό αμφιθέατρο που είναι σαν μια μίνι Επίδαυρος. Για αυτό κάθε καλοκαίρι πηγαίνω σε θεατρικά έργα στην ‘μεγάλη’ Επίδαυρο στην Πελοπόννησο. Θα θελα πολύ να μάθω να μιλάω ελληνικά. Κάτι μαθαίνω τα καλοκαίρια αλλά επιστρέφοντας στην Αγγλία ξεχνάω τα πάντα και λόγω ηλικίας δεν με βλέπω, δυστυχώς, να μαθαίνω την γλώσσα σας.

Λατρεύω την χώρα σας και δεν είναι τυχαίο που επέλεξα την λέξη ύβρης για το σύνδρομο αυτό. Αν, ας πούμε, χρησιμοποιούσα τον όρο ‘ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας’ κανένας πολιτικός δεν θα το λάβαινε στα σοβαρά. Θα υποστήριζαν ότι είναι μια υβριστική ορολογία για αυτό προτιμώ και την λέξη ύβρης, που επίσης, περιγράφει ακριβέστερα το φαινόμενο αυτό από τον ναρκισσισμό.

Hubris 13

14) Νομίζετε, λοιπόν, ότι θα γίνουμε μάρτυρες, μελλοντικά, περισσότερων πολιτικών που θα κουβαλάνε το σύνδρομο της ύβρης αν δεν παρθούν κάποια ιατρικά – θεραπευτικά μέτρα εναντίον του;

Τώρα που μιλάμε προσπαθούμε να πείσουμε με την έρευνά μας τον ιατρικό κόσμο να το αποδεχτεί ως μια ιατρική ασθένεια. Πιστεύω ότι σε είκοσι χρόνια από τώρα θα ανακαλύψουμε ότι μέρος της εξήγησης για την εμφάνιση του συνδρόμου σε κάποιον, είναι κάποιες αλλαγές στην χημεία του εγκεφάλου του πολιτικού. Αυτό νομίζω, ως , νευρολόγος. Η κοινή γνώμη πολλές φορές νομίζει ότι έχει να κάνει με την αδρεναλίνη.

Ένας από τους συνεργάτες του Κλίντον εργαζόταν με τον Μπλερ την περίοδο του πολέμου στο Κόσοβο και είχε δηλώσει σε έναν δημοσιογράφο τότε: ‘ Το πρόβλημα με τον Μπλερ είναι ότι ρίχνει πολύ αδρεναλίνη στα κορν φλέηκς του’. Είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα χρήση της λέξης αδρεναλίνη που από όσο ξέρω δεν απαντάται σε μορφή σκόνης. Η λέξη χρησιμοποιείται ευρέως για να γίνει κατανοητό ένα φαινόμενο που έχει σχέση ίσως με την αδρεναλίνη αλλά δεν είναι μόνο αυτή η εξήγησή του.

Φανταστείτε έναν μαραθωνοδρόμο που συνειδητοποιεί μετά από 25 χιλιόμετρα σε έναν μαραθώνιο, αφού διασχίσει το κατώφλι του πόνου, ότι ξεπέρασε πλέον το εμπόδιο του πόνου και τρέχει με αυτόματο τρόπο σε ένα άλλο επίπεδο. Το ίδιο, σχεδόν, συμβαίνει με τους πολιτικούς ηγέτες. Καταλαμβάνουν το πολυπόθητο πόστο τους, δουλεύουν σκληρά, κοιμούνται λίγο, έχουν τεντωμένα νεύρα και ξαφνικά νιώθουν ότι πέρασαν σε ένα άλλο επίπεδο. Από ότι φαίνεται η θεραπεία του συνδρόμου δεν θα είναι εύκολη. Άλλά όπως σας είπα το πρώτο βήμα αυτή την στιγμή είναι να πείσουμε την ιατρική κοινότητα να λάβει σοβαρά αυτό το σύνδρομο.

 

ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΛΟΡΔΟΥ ΟΟΥΕΝ

Hubris 3

Εισήλθε ως βουλευτής για πρώτη φορά στην αγγλική βουλή το 1966 με το κόμμα των εργατικών. Το 1972 παραιτήθηκε από το κόμμα λόγω της αντίθεσης των εργατικών στην είσοδο της Αγγλίας στην Ευρωπαική Ένωση. Το 1974 επέστρεψε και επανεκλέγει και μεταξύ 1977 και 1979 έγινε ο νεότερος άγγλος υπουργός εξωτερικών από την εποχή του Έντεν. Το 1981 ίδρυσε το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα SDP με άλλους τρεις πρώην πολιτικούς των εργατικών. Η παρέα τους ονομάστηκε ‘Η Συμμορία Των Τεσσάρων’. Έγινε ο ηγέτης του κόμματος μεταξύ ’83 και ’87, το ’88 επέστρεψε και πάλι ως αρχηγός και έμεινε ως το ’90 όταν διαλύθηκε το κόμμα.

Το 1992 ανακηρύχθηκε Λόρδος. Από το 1992 ως το 1995 πρωταγωνίστησε στα πολιτικά ζητήματα των Βαλκανίων και μοιραζόταν την προεδρική θέση της Διεθνούς Συνδιάσκεψης της Ευρωπαικής Ένωσης για τα Βαλκάνια. Δούλεψε με τον Σάιρους Βανς των Ηνωμένων Εθνών. Ήταν οι συγγραφείς του περίφημου Βανς-Όουεν Ειρηνευτικού Πλάνου (VOPP) που εγκρίθηκε τον Μάιο του 1993 στην Αθήνα, αλλά, απορρίφθηκε, έπειτα από τους Σέρβους της Βοσνίας.

Hubris 5

Το 1994 ανακηρύχθηκε ‘Companion of Honour’ για τον ρόλο του στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Ήταν μάρτυρας στην δίκη του Μιλόσεβιτς στην Χάγη. Μεταξύ 1999 και 2005 ήταν ο πρόεδρος της ‘Νέας Ευρώπης’, ενός γκρουπ τραπεζικών, διπλωματών, βιομηχάνων και δημοσιογράφων που έκαναν την επιτυχή καμπάνια ενάντια στην υιοθέτηση του ευρώ από την Αγγλία. Ακόμη και σήμερα ο Λόρδος Όουεν πιστεύει ότι η Αγγλία πρέπει να είναι ένα αυτοδιοικούμενο έθνος μέσα στην Ευρωπαική Ένωση.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

‘KOTO SENSES’ by CELLSIUS und FAHRENHEIT for SPYSUN Productions

Koto Senses Image

KOTO SENSES by CELLSIUS und FAHRENHEIT for SPYSUN Productions

An InstruMental Look Into a Far East Trip Hop Beat Trip With Synth-Based Koto Soundz.

Produced by and all keys played by Spyros Chatzigiannis

Leave a comment

Filed under Uncategorized

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠ-ΑΝΑΣΤΑΣΗ ή ΣΚΛΑΒΟΙ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ;

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠ-ΑΝΑΣΤΑΣΗ ή ΣΚΛΑΒΟΙ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ;

Politeia

Κείμενο: Σπύρος Χατζηγιάννης

Βερολίνο, 08.03.2017

Ανάπτυξη στην βλακεία, την υποκρισία, την μικροπρέπεια, την απρέπεια, την χείριστη δειλία και την απόλυτη αμάθεια πάντα θα υπάρχει σε αυτή την χώρα όσο στηρίζετε τον κάθε Αλέξη, Κυριάκο, Μιχαλολιάκο, Φώφη, Θεοδωράκη Κουτσούμπα και σία.

Είτε βάζετε τον κώλο σας κάτω, διαβάζετε, μαθαίνετε, βγαίνετε στους δρόμους, παλεύετε και φτιάχνετε ένα ειλικρινές, μεθοδικό και ανοιχτόμυαλο πολιτικό κόμμα και κοινωνική ομάδα που θα ξέρει πως να κάνει πέντε πρακτικά πράγματα στην χώρα αυτή, από το στοπ στην απύθμενη γραφειοκρατία, την δημιουργία μιας σύγχρονης μονάδας διαχείρισης απορριμάτων για την Αθήνα, την σταδιακή απεξάρτηση της χώρας από το πετρέλαιο με σοβαρές επενδύσεις στην τζάμπα ενέργεια που βρίσκεται, κυριολεκτικά, κάτω από τα πόδια μας με το όνομα γεωθερμία μέχρι την δημιουργία δρόμων με σύγχρονα στάνταρ ασφαλείας, είτε απλώς βουλώστε το όλοι και σαν τρέντι,χιπ και κουλ <<έλα ρε μαν>> σκλάβοι αφήστε τον κάθε Αλέξη και τον κάθε Κυριάκο να σας νταντεύει λες και είστε μωράκια, ή, ανήλικα όντα.

Γιατί για να φθάσουμε στο σημείο να έχουμε ένα σύγχρονο και γρήγορο δημόσιο, μια μοντέρνα μονάδα διαχείρισης απορριμάτων (που μπορεί να παράγει και ηλεκτρική ενέργεια μέσω της καύσης των απορριμμάτων) για την Αθήνα, να στηριζόμαστε στην γεωθερμία και όχι στο Σαουδαραβικό και Ιρανικό πετρέλαιο που διυλίζεται από οικογένειες καρχαρίες σαν αυτή των Βαρδινογιάννηδων για την θέρμανση των σπιτιών μας, για να έχουμε αυτοκινητόδρομους που θα πληρούν τα σύγχρονα στάνταρ ασφαλείας χωρίς να έχουμε χρυσοπληρώσει τον κάθε Μπόμπολα, τότε σημαίνει ότι θα έχουμε κάνει μια Τεράστια, Πρακτική Επανάσταση ενάντια στους σκοταδιστές νεοοθωμανούς νεοκοτζαμπάσηδες της ντόπιας ελίτ που μας πουλάει την ταμπέλα <<Ευρωπαίος>> για την οποία έχει μαύρα μεσάνυχτα.

Μετά ας βρούμε την ιδεολογία που ταιριάζει με την πρακτική μας φιλοσοφία και ας μιλάμε ατελείωτα για τον Μαρξ, την Θάτσερ, τους φιλελέ, τους κομμουνιστές κτλ κτλ κτλ.

Και ξέρετε κάτι;

Epikouros

Διαθέτουμε τέτοιο απίστευτο χρυσωρυχείο φιλοσοφικής και πολιτικής κληρονομιάς από την <<Πολιτεία>> του Πλάτωνα ως την φουτουριστική προσωκρατική σκέψη του Ηράκλειτου και τον ανθρωπισμό του Επίκουρου που μπορούμε να δημιουργήσουμε κάτι πραγματικά νέο, ελπιδοφόρο και πρωτοποριακό μιξάροντας και ρεμιξάροντας τα παιδιά της φαιάς ουσίας των μακρινών προγόνων μας στην Μνημονιακή πραγματικότητα του 2000 και 17.

Hrakleitos

Ας μάθουμε επιτέλους ποιοι είμαστε και ας βάλουμε στα σχολεία μας όλους αυτούς τους φιλοσοφικούς σπόρους ώστε οι επόμενες γενιές να καρποφορήσουν μια πραγματική, στιβαρή και πρακτική επανάσταση.

Επ – Ανάσταση.

Τέλος.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

ΜΙΝΙΜΑΛΙΣΤΙΚΗ ΓΕΝΝΗΤΡΙΑ ΥΠΑΡΞΙΑΚΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΒΟΗΘΕΙΩΝ

ΜΙΝΙΜΑΛΙΣΤΙΚΗ ΓΕΝΝΗΤΡΙΑ ΥΠΑΡΞΙΑΚΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΒΟΗΘΕΙΩΝ

minimalistiki-gennitria

Κείμενο: Σπύρος Χατζηγιάννης

Βερολίνο, 06.03.2017

Πιτσιρικάς στην Αθήνα του ’80 μεγάλωσα με 2 τηλεοπτικά κανάλια, 4-5 εταιρείες σοκολάτας, με σταθερό τηλέφωνο στο σπίτι των γονιών μου και χωρίς κινητά και σμαρτφόνια, με 4-5 παιχνίδια στον old school computer του γεωλόγου αλλά και χομπίστα χακερά πατέρα μου, με 1-2 ζευγάρια από ελβιέλες (αθλητικά παπούταια – τότε είχαμε και τα Zita Hellas), με 1 ζευγάρι γυαλιά μυωπίας άγνωστης μάρκας, με 1 μπάλα ποδοσφαίρου και με 1 μπάλα καλαθοσφαίρισης, με κρεβάτι στο ίδιο δωμάτιο που κοιμόταν και η αδερφή μου, με 1 γάτα Σιάμ (Ψιψινέλ το όνομά της,), με 2 κολλητούς φίλους και 0 φίλους στο ανύπαρκτο τότε ΦουΜπου, με 1 BMX ποδήλατο και με 1 μεγάλη Παρασκευή όπου αγόραζα 1 Μίκι Μάους από το 1 κοντινό ψιλικατζίδικο του κυρ Νίκου στην οδό Πολυτεχνείου και με 1 απλή γειτονιά όπου κάθε απόγευμα έβγαινα και παρέα με ανήλικους φίλους και εχθρούς παίζαμε κρυφτό, μπάλα, κυνηγητό, πόλεμο, πετροπόλεμο, μαλώναμε, φωνάζαμε, γελάγαμε,πότε πότε έπεφτε και λίγο ξύλο, κάναμε κόντρες και εξερευνήσεις με τα σκονισμένα και προβληματικά ποδήλατά μας, μαζεύμε φρούτα, μιλούσαμε στις μυστήριες γάτες και στους αδέσποτους σκύλους, φλερτάραμε και μιλάγαμε για τις ιστορίες των γονιών μας και των μεγάλων ενήλικων γνωστών μας.

Και με 1 τεράστια αγάπη από την μητέρα μου που μου έκανε καθημερινά τα άπειρα freestyles μιλώντας μου με ιστορίες πλούσιες σε ουμανισμό, γλαφυρότητα και ειλικρίνεια για τους ανθρώπους και τα γεγονότα με τα οποία ερχόταν σε επαφή. Βαθιά, γεμάτη ενδιαφέρον, περιέργεια και κατανόηση επαφή.

Αυτός ο λιτός και μίνιμαλ κόσμος της Αθηναίκής παιδικής μου ηλικίας με κάνει να μην φοβάμαι τίποτα στο Βερολίνο του 2017.

Ακόμη και όταν η προσωπική και η επαγγελματική, αλλά, και η ερασιτεχνική μου ζωή έπεσαν, ταυτοχρόνως, στα τάρταρα κάποια χρόνια πριν στην Γερμανική πρωτεύουσα, μέσα σε ένα σκοτάδι που είχε απαγάγει τον Ήλιο από την ζωή μου, οι αναμνήσεις αυτές αποτέλεσαν την γεννήτρια πρώτων βοηθειών που με βοήθησε να σηκωθώ και πάλι στα πόδια μου και να γράφω αυτά που γράφω αργά το βράδυ στο ζεματιστό μου λάπτοπ.

Και να δω και να κατανοήσω και να εκτιμήσω και πάλι το Φως του Πατέρα Ήλιου και την Ενέργεια της Μητέρας Ζωής.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

THE ATHENIAN FLOW

THE ATHENIAN FLOW

athena-cafe

Text: Spyros Chatzigiannis

Berlin 03.03.2017

The Athenians talk. A lot. They actually don’t stop. Day and night they will fill Athens’s innumerable cafes with their loud, colorful and Zeus – like thunderous voices.

They drink their coffee sunny and cold and their blood never gets dull or old.

For you it might sound odd, but, Frappe and Fredo are being worshiped by Athenians as if these cold coffees represent a forgotten ancient God.

Their flow is sick, the content is often not particularly deep and their rhetorical skills can often pay their ever higher intellectual bill.

So, you know, they talk non stop, they don’t know that what they do is hip hop and they freestyle like the ancient Biblical Patriarch Lot.

Some of them do smoke good local, or, shitty Albanian pot.

The foreigners, or barbarians, see and hear that and they design their plot. Punishing the Greeks who are bearing so many empty rhetorical gifts to the EU chiefs and then their patience with us commits. Suicide.

So they bombard us with trendy neoliberal austerity ”lifejackets” and we keep talking while we’re grasping our cigarettes’ packets to light another fag and our lungs with dark, tobacco rich fumes to enlight.

But, as we talk, we forgot to shine. And make Athens, once again, a sacred scientific, cultural, intellectual and philosophical shrine.

The barbarians, we said, are loud and brutal and especially the Germans are Nazis that will rape Plato’s city with a Teutonic financial smile.

See, we were never taught in our schools that the Germans called Bavarians were in the 19th century deep and committed to our side.

They offered serious, disciplined and hard working Love to Mama Athens and they re-built the city and its new practical philosophy. While being quiet and Laconic.

And we, crazy Athenians, kept talking and talking, arguing and arguing and we just forgot to study History and to bring to the Germans on the negotiation table, in 2015, a Real Story with whom the Germans and the Bavarians could Really Relate.

We spoke in front of hundreds of foreign correspondents, at the spotlight of European and Global Media and we missed the opportunity to hit the German neoliberals with the arrow of an Erotic Greek Political Machiavelli.

We kept talking loud, anarchically and proud.

We lost because we did not reflect and study our own Selves and History.

Quietly, methodically and patiently.

So we keep talking and talking, shouting and shouting, arguing and arguing while the Art of The Trojan Horse is being Mastered by the Barbarians who are observing, analyzing and acting.

On behalf of ourselves.

Leave a comment

Filed under Uncategorized